Zespół nabytego niedoboru lub upośledzenia odporności, AIDS (ang. Acquired Immunodeficiency Syndrome lub Acquired Immune Deficiency Syndrome, SIDA łac. Syndroma Immunitatis Defectus Acquisiti) jest ostatnim, czwartym stadium w zakażeniu wirusem zespołu nabytego braku odporności (HIV). Wyniszczenie układu immunologicznego (odpornościowego) spowodowane jest charakterystycznym dla AIDS bardzo niskim poziomem limfocytów CD4. Skutkiem tego jest zwiększona zachorowalność pacjenta na choroby wskaźnikowe, czyli niektóre formy nowotworów, grzybic czy nietypowe zapalenia płuc. Mogą one prowadzić do śmierci chorego.

AIDS wywodzi się najprawdopodobniej z Afryki i tam jest najwięcej przypadków zachorowań. W związku z małym dostępem do opieki medycznej w tym rejonie odnotowuje się najwięcej spowodowanych tą chorobą zgonów. Prawdopodobnie w latach 70. XX wieku choroba przeniosła się z małp na ludzi. Od tamtej pory wyróżniono 2 rodzaje wirusa wywołującego AIDS: HIV-1 i HIV-2.

U jednego pacjenta mogą występować różne formy wirusa. Uodparniają się one na stosowane leki i w związku z tym nadal nie wynaleziono skutecznego lekarstwa na AIDS, a badania utrudnia jego zmienność. W latach 1985–2013 HIV zaraziło się około 78 mln osób, z czego około 39 mln zmarło; w 2014 roku z powodu AIDS zmarło 1,2 mln ludzi. Wirusem HIV zakażają się zwykle młodzi ludzie będący pomiędzy 15. a 24. rokiem życia. Na całym świecie wśród zarażonych stanowią oni prawie 40%.

AIDS

© Andrey Popov/Fotolia

AIDS JEST CHOROBĄ ZAKAŹNĄ WYSTĘPUJĄCĄ NA CAŁYM ŚWIECIE

W Polsce 7% spośród wszystkich osób zakażonych jest poniżej 20. roku życia, a ok. 46% z nich jest w przedziale 20–29 lat. Osoby w wieku 20–49 lat to dominująca grupa i stanowią oni aż 84% spośród wszystkich zakażonych HIV i chorych na AIDS. Badania nad AIDS w Polsce prowadzone są od 1985 roku. Odnotowano ponad 15 tys. przypadków zakażenia wirusem HIV i prawie 3 tys. zachorowań na AIDS. Dane te nie oddają jednak całkowicie rzeczywistości, ponieważ sporo osób nie ma świadomości, że są nosicielami wirusa wywołującego AIDS.

Szybki wzrost zachorowań jest obserwowany z niepokojem na całym  świecie. Medycyna, mimo zrozumienia mechanizmów zakażenia i rozwoju choroby, nie jest jeszcze w stanie wskazać skutecznych metod zapobiegania jej. Choroba jest kosmopolityczna i występuje na całym świecie. Do chwili obecnej zakażenia HIV zarejestrowano w ponad 100 krajach świata. W latach 80. i 90. HIV szybko rozprzestrzeniło się na kontynencie afrykańskim. Przyczyną szybkiego przenoszenia się tej AIDS było głównie zacofanie służby zdrowia i brak środków finansowych na profilaktykę. Trudność sprawiało także wykrywanie choroby oraz odizolowanie chorych i nosicieli od społeczeństwa.

Rejony wysokiego wskaźnika zakażeń HIV i występowania AIDS

W następnej kolejności pandemia wirusa i choroby zlokalizowała się w Azji Południowo-Wschodniej. W pierwszych latach przypadki zarażenia HIV/AIDS występowały głównie wśród homoseksualistów i biseksualistów. W dalszym ciągu  osoby o tych orientacjach seksualnych stanowią istotną grupę zakażonych w Australii, Ameryce Północnej i Europie Zachodniej. Obecnie rejon Afryki Subsaharyjskiej jest ewidentnym rekordzistą pod względem liczby przypadków i występuje tam ponad 60% zakażeń HIV oraz zachorowań na AIDS. Do zakażeń dochodzi tam głównie drogą kontaktów heteroseksualnych, a ich wielka ilość wynika z ogromnego promiskuityzmu. Głównym źródłem zakażeń są prostytutki, które w niektórych krajach afrykańskich aż w 30% przypadków są zarażone wirusem HIV. Botswana, Lesotho, Suazi, Zimbabwe i Republika Południowej Afryki to miejsca w których dochodzi do największego rozprzestrzeniania się wirusa HIV.

Kolejnym rejonem wysokiego wskaźnika zakażeń HIV są kraje Azji Południowo-Wschodniej i Południowej. Tylko w Indiach nosicielami wirusa jest 5,2 mln osób. Obecnie gwałtowny wzrost zakażeń HIV i zachorowań na AIDS odnotowuje się również w krajach byłego Związku Radzieckiego. W samej Rosji zakażonych HIV jest 2% populacji. Na Ukrainie sytuacja również jest podobna i tam zakażonych jest prawdopodobnie 1,5% populacji kraju. W Polsce statystyki przedstawiają się nieco lepiej, ponieważ od wdrożenia badań w 1985 r. do początku 2012 r. odnotowano 15 196 zakażeń HIV co stanowi 0,04% populacji kraju oraz 2704 zachorowania na AIDS i 1136 zgonów.

AIDS choroba

© iMAGINE/Fotolia

U jednego pacjenta mogą występować różne formy wirusa. Uodparniają się one na stosowane leki i w związku z tym nadal nie wynaleziono skutecznego lekarstwa na AIDS, a badania utrudnia jego zmienność. W latach 1985–2013 HIV zaraziło się około 78 mln osób, z czego około 39 mln zmarło; w 2014 roku z powodu AIDS zmarło 1,2 mln ludzi. Wirusem HIV zakażają się zwykle młodzi ludzie będący pomiędzy 15. a 24. rokiem życia.

Ryzyko zakażenia HIV na świecie uwarunkowane jest kilkoma różnymi czynnikami. Zalicza się do nich w pierwszej kolejności przetaczanie krwi nieprzebadanej na obecność wirusów, dożylne przyjmowanie środków farmakologicznych, w tym narkotycznych, a także przygodne kontakty seksualne. AIDS jest skutkiem zakażenia wirusem HIV. Niszczy on odporność przez wiele lat, by w końcowej fazie doprowadzić do całkowitej destrukcji układu immunologicznego. Skutkiem zakażenia wirusem jest spadek liczby limfocytów-T. Powoduje to zwiększenie podatności organizmu na choroby, które dla osób zdrowych przy normalnej odporności nie stanowią zagrożenia, dla nosicieli HIV mogą być natomiast śmiertelne w skutkach. Pełnoobjawowy AIDS może rozwinąć się po wielu latach od momentu zakażenia wirusem HIV, a dostępne w chwili obecnej leki jedynie spowalniają postępy choroby i przedłużają życie pacjenta.