Astma oskrzelowa (gr. ἄσθμα – zadyszka) jest częstą przewlekłą chorobą zapalną dróg oddechowych i charakteryzuje się różnorodnymi, nawracającymi objawami, skurczem oskrzeli oraz odwracalną obturacją dróg oddechowych. Częstymi objawami astmy są kaszel, świsty, duszność oraz ucisk w klatce piersiowej.

Lekarze sądzą, że astmę wywołuje połączenie czynników środowiskowych oraz genetycznych. Rozpoznanie choroby oparte jest najczęściej na zespole objawów, wynikach długoterminowego leczenia oraz spirometrii. Klasyfikacja kliniczna dokonywana jest na podstawie pomiaru natężonej objętości wydechowej pierwszosekundowej (FEV1), szczytowego przepływu wydechowego (PEF) oraz częstości występowania objawów. Inna klasyfikacja dzieli astmę na atopową, zwaną również alergiczną lub zewnątrzpochodną, oraz nieatopową, czyli wewnątrzpochodną. Atopia oznacza predyspozycję do nadwrażliwości typu 1.

Ostro przebiegające objawy leczone są najczęściej przy pomocy wziewnych beta2-mimetyków o krótkim działaniu. Dalsze leczenie opiera się na indywidualnie opracowanych zaleceniach, które zależą od stopnia nasilenia astmy i jej dotychczasowego przebiegu. W bardzo nasilonych przypadkach astmy może być konieczne podanie kortykosteroidów oraz siarczanu magnezu drogą dożylną, a także hospitalizacja. Chory może zapobiegać pojawieniu się objawów, stosując kortykosteroidy oraz unikając wywołujących je czynników, takich jak alergeny i inne czynniki drażniące. Jeśli to nie pomaga, oprócz kortykosteroidów wziewnych można również zastosować leki przeciwleukotrienowe lub leki z grupy długo działających agonistów receptorów beta (LABA).

astma

© WavebreakMediaMicro/Fotolia

Astma jest dolegliwością znacznie ograniczającą wydolność dróg oddechowych i atakuje coraz większą liczbę osób

Astma oskrzelowa jest chorobą nieuleczalną, gdyż od samego początku powoduje nieodwracalne zmiany w oskrzelach. Jest to jedna z najpoważniejszych chorób cywilizacyjnych na świecie, a w naszym kraju astma oskrzelowa została zdiagnozowana u ponad 3 milionów osób. Badania dowodzą, że w ciągu najbliższych lat liczba ta będzie niestety się zwiększać. Od lat 70. XX wieku zachorowalność na astmę znacznie wzrosła. W 2011 roku na całym świecie chorowało 235-300 milionów ludzi, z czego około 250 tysięcy osób zmarło z jej powodu.

Objawy astmy mają zwykle charakter napadowy, a między napadami większość pacjentów nie odczuwa żadnych niepokojących dolegliwości. Kaszel oraz duszność ustępują samoistnie lub po zastosowaniu leczenia – najczęściej wystarcza podanie leku rozkurczającego oskrzela. U niektórych astmatyków jedynym objawem choroby jest uporczywy kaszel – w tych przypadkach mówi się o tzw. wariancie kaszlowym astmy.

Rozpoznanie astmy oskrzelowej nie stanowi dla lekarzy wyzwania, gdyż diagnozę ułatwiają jednoznaczne dolegliwości. Niekiedy problemem jest jednak jednoznaczne stwierdzenie, które czynniki wywołują astmę. W wyznaczeniu alergenu niezbędny jest wywiad lekarski i terapia, która polega na badaniu reakcji pacjenta na zastosowany alergen. Przebieg astmy zależy od typu schorzenia. Na podstawie do niedawna stosowanej klasyfikacji wyróżniamy następujące postaci astmy:

  • łagodna (epizodyczna) – ataki duszności, świszczącego oddechu i kaszlu występują epizodycznie i przebiegają dość spokojnie, ustępując samoistnie lub po przyjęciu małej dawki leku wziewnego;
  • przewlekła lekka (umiarkowana) – objawy narastają w ciągu wielu godzin, dni lub tygodni, czego najczęstszą przyczyną jest infekcja burząca równowagę utrzymaną przez dotychczas stosowane leki;
  • przewlekła ciężka – objawy narastają błyskawicznie, a napady astmy są częste oraz długotrwałe i ustępują dopiero po zastosowaniu dużych dawek leków; niezbędne są częste pobyty w szpitalu oraz intensywna terapia, ponieważ zmiany oskrzelowe są poważne i nieodwracalne, co skutkuje stałym ograniczeniem przepływu powietrza przez oskrzela oraz niedotlenieniem całego organizmu.

W ostatnich latach wprowadzono nową klasyfikację astmy, która oparta jest na stopniu kontrolowania choroby. Nowa klasyfikacja ma ułatwić lekarzom wybór odpowiedniego leczenia. Stopień astmy ocenia się na podstawie określonych kryteriów. Wyróżniamy:

  • astmę niekontrolowaną,
  • astmę częściowo kontrolowaną,
  • astmę kontrolowaną.

Wyróżniamy również szczególne postaci astmy:

  • astma zawodowa – wywoływana ekspozycją na specyficzne czynniki występujące w środowisku pracy;
  • astma wysiłkowa – pojawia się bezpośrednio po wysiłku fizycznym i ustępuje samoistnie do godziny od jego zakończenia; nie jest to podjednostka astmy, lecz wyraz nadreaktywności oskrzeli;
astma choroba

© morissfoto/Fotolia

  • astma w okresie przedmiesiączkowym – objawy nasilają się na 2-5 dni przed miesiączką i ustępują wraz z jej rozpoczęciem;
  • astma aspirynowa – objawia się napadami astmy wraz z objawami alergicznymi (np. zapalenie spojówek, wyciek z nosa, zaczerwienienie skóry) kilkanaście minut po przyjęciu aspiryny (kwasu acetylosalicylowego) i utrzymuje się nawet do kilku godzin.