Zespół objawów składających się na autyzm wczesnodziecięcy został po raz pierwszy opisany w 1943 roku przez austriacko-amerykańskiego lekarza psychiatrę, Leo Kannera. Niezależnie od Kannera, w 1944 roku niemiecki naukowiec Hans Asperger opisał łagodniejszą postać zaburzeń ze spektrum autyzmu, nazwaną później od jego nazwiska – zespołem Aspergera. I choć od tego czasu minęło już 73 lata, zaburzenie to pozostaje do dnia dzisiejszego nie do końca poznane i wyjaśnione. Zagadką pozostaje jeszcze wiele zagadnień związanych ze spektrum autyzmu.

Do tej pory nie udało się do końca wyjaśnić przyczyn autyzmu oraz mechanizmów zachodzących w mózgu, które stoją za objawami spektrum autyzmu.

Obecny stan wiedzy pozwala na coraz lepsze rozumienie osób, które zostały dotknięte „spektrum zaburzeń autystycznych”, skuteczniejszą pomoc i umożliwienie im w miarę sprawnego i bezproblemowego funkcjonowania w społeczeństwie. Dzięki wiedzy o autyzmie, osoby niedotknięte tą chorobą mogą lepiej zrozumieć ograniczenia i trudności, z którymi borykają się osoby z autyzmem.

Autyzm jest całościowym zaburzeniem rozwoju dziecka, u którego obserwuje się symptomy nieprawidłowego funkcjonowania we wszystkich obszarach rozwoju. Pierwsze objawy autyzmu pojawiają się bardzo wcześnie, bo często już u kilkunastomiesięcznych niemowląt, ale zawsze są wyraźnie widoczne przed ukończeniem przez dziecko 3-go roku życia. Choć autyzm można zdiagnozować już u bardzo małych dzieci, często rozpoznaje się go również u nastolatków i osób dorosłych. Wynika to częściowo z faktu, że zaburzenia autystyczne mają bardzo zróżnicowany charakter i nie tworzą jednolitego obrazu co do symptomologii i głębokości zaburzeń. Nieleczone nieprawidłowości mogą w późniejszym wieku prowadzić do bardzo głębokich zaburzeń funkcjonowania. Z tego względu w literaturze światowej obecnie używa się określenia „spektrum zaburzeń autystycznych”.

autyzm

© pookpiik/Fotolia

Trudności w rozpoznawaniu i diagnozie autyzmu

Objawy autyzmu dotyczą głównie trudności w nawiązywaniu kontaktów z innymi ludźmi, umiejętności w dziedzinie komunikowania się i przywiązania do określonych schematów działania. Osoby ze spektrum zaburzeń autystycznych w wielu sytuacjach nie rozumieją zachowań innych ludzi i ciężko jest im nawiązać zwykły, swobodny kontakt z innymi, jednak wcale nie oznacza to, że wolą być samotne. Osoby z autyzmem, które, jak nam się wydaje, nie zauważają bliskich, mają normalne potrzeby nawiązywania relacji.

Część osób dotkniętych spektrum zaburzeń autystycznych nie porozumiewa się za pomocą mowy, lecz używa innych form komunikacji, takich jak gesty, wskazywanie obrazków w specjalnych książkach do komunikacji, czy pisanie. Osoby posługujące się mową wysławiają się w sposób, który wydaje się być usztywniony albo nieadekwatny do zaistniałej sytuacji. Bardzo często u osób dotkniętych spektrum zaburzeń autystycznych występuje przywiązanie do jednego konkretnego wzorca lub rutyny w myśleniu i zachowaniu, albo tzw. stereotypowe zachowania, jak ogromne zainteresowanie bardzo wąską dziedziną wiedzy.

Przyczyny tego zaburzenia nie są jeszcze w pełni poznane, chociaż uznaje się, że objawy autyzmu są spowodowane nieprawidłowym rozwojem funkcjonowania mózgu we wczesnym dzieciństwie.

Na taki stan rzeczy mają wpływ:

  • czynniki genetyczne,
  • infekcje,
  • nieprawidłowości w przemianach metabolicznych,
  • zaburzenia okresu ciąży i porodu.

Autyzm może mieć wiele postaci i różne objawy

Autyzm jest zaburzeniem rozwojowym, które wpływa na to, w jaki sposób osoba nim dotknięta postrzega świat, przetwarza informacje płynące z otoczenia i współdziała z innymi osobami. Problemy i trudności w nawiązywaniu relacji z innymi ludźmi, komunikacją, abstrakcyjnym myśleniem czy trudności w nauce występujące u dzieci w różnym wieku, powodują, że autyzm bywa często nierozpoznany i niezrozumiany. Osoby autystyczne nie są osobami niepełnosprawnymi i na takie nie wyglądają. Szczególną uwagę zwracają dopiero ich trudności w porozumiewaniu się i nietypowe, „dziwaczne” zachowania, które część osób z ich najbliższego otoczenia zrzuca na złe wychowanie. Obok trudności z wyobraźnią i interakcjami społecznymi, osoby z autyzmem mają również problemy z kontrolą swoich zachowań.

Autyzm ma tak wiele postaci, że prawie niemożliwym jest znalezienie dwóch osób, u których to zaburzenie miałoby taki sam przebieg. Jak podają statystyki, raz na 500 urodzin przychodzi na świat dziecko autystyczne i cztery razy częściej jest to chłopiec niż dziewczynka. Obecnie, autyzm staje się jednym z najpoważniejszych zdrowotnych problemów cywilizacyjnych świata, a świadomość społeczna dotycząca przyczyn, objawów, możliwości wsparcia i terapii jest wciąż stosunkowo niewielka.

choroba autyzm

© turgaygundogdu/Fotolia

ONZ oficjalnie uznała autyzm za jeden z największych problemów zdrowotnych świata obok takich chorób jak rak, cukrzyca czy AIDS. Terapia i edukacja dzieci dotkniętych spektrum zaburzeń autystycznych przestała być problemem marginalnym, a stała się problemem społecznym dotyczącym bardzo wielu rodzin i większości placówek oświatowych.

Zgodnie z obowiązującą w Polsce Międzynarodową Klasyfikacją Zaburzeń Psychicznych i Zaburzeń Zachowania ICD-10 z 1993 roku, autyzm jest całościowym zaburzeniem rozwoju, charakteryzującym się nieprawidłowym i/lub upośledzonym rozwojem, pojawiającym się przed 3 rokiem życia, w którym występuje nieprawidłowe funkcjonowanie we wszystkich spośród trzech sfer:

  1. Interakcjach społecznych.
  2. Komunikacji.
  3. Ograniczonym, powtarzającym się repertuarze zachowań.