Balizm z łaciny balismus – jest to neurologiczny zespół dyskinetyczny. Balizm polega na pojawianiu się gwałtownych oraz zamaszystych ruchów kończyn – z uwagi na to choroba przypomina ciężką postać pląsawicy. W ruchach dobrze widać przewagę mięśni dosiebnych, czyli proksymalnych. Balizm łączy się z uszkodzeniem jądra niskowzgórzowego Luysa – same ruchy zazwyczaj pojawiają się tylko po stronie przeciwnej do uszkodzenia (stan taki określa się jako hemibalizm).

Omawiane schorzenie należy do grupy zaburzeń neurologicznych, któremu to towarzyszą gwałtowne i zamaszyste ruchy wyrzucania kończyn (są one przy tym bezcelowe). W wielu przypadkach wygórowane ruchy towarzyszące balizmowi pojawiają się po obu stronach ciała. Warto zaznaczyć, że opisywane tutaj obszerne ruchy pojawiają się również w spoczynku i najczęściej dotyczą one części bliższych kończyn. Balizm łączy się z uszkodzeniami w obrębie układu pozapiramidowego i dotykają zarówno dzieci, jak i dorosłych. Warto zaznaczyć, że ruchy balistyczne w wielu przypadkach ustępują samoistnie (przeważnie w okresie od kilku dni do kilku tygodni).

Niektórzy naukowcy porównują zamaszyste ruchy do działania wystrzelonego pocisku – są one nagłe, niepowtarzalne oraz gwałtowne. Jak pokazują badania, niekontrolowane ruchy wynikają z uszkodzenia w obrębie jądra niskowzgórzowego, które to należy do opisanego poniżej układu pozapiramidowego.

balizm

© luaeva/Fotolia

Balizm związany jest uszkodzeniami układu pozapiramidowego

Przy omawianiu balizmu w pierwszej kolejności należy powiedzieć kilka słów o samym układzie pozapiramidowym, czyli o części ośrodkowego układu nerwowego. Pozapiramidowy układ tworzony jest przez:

  • prążkowie, czyli jądro ogoniaste i skorupę;
  • pewną część kory przedruchowej;
  • istotę czarną;
  • gałkę bladą;
  • jądra:
  • niskowzgórzowe;
  • niskowzgórzowe Luysa;
  • wzgórzowe;
  • czerwienne;
  • konarowo-mostkowe.

Układ pozapiramidowy razem z układem piramidowym pozostają odpowiedzialne za prawidłowe poruszanie się człowieka oraz za utrzymywanie poprawnego napięcia mięśni szkieletowych. Współpraca obu układów polega na automatyzacji czynności, które dotąd były kontrolowane przez układ piramidowy. W przypadku, gdy dochodzi do uszkodzenia omawianego układu, pojawiają się bardzo charakterystyczne symptomy, wśród których można wymienić:

  • drżenia mięśni;
  • zaburzenia chodzenia;
  • sztywność mięśniową;
  • spowolnienie ruchowe.

Defekty układu pozapiramidowego stwierdzane są przy takich schorzeniach jak:

  • choroby w typie (albo podobne) do pląsawicy, a więc choroba Huntingtona;
  • parkinsonizm oraz choroba Parkinsona;
  • balizm (pod postacią zamaszystych oraz mimowolnych ruchów kończynami);
  • hemibalizm, czyli balizm, który ograniczony jest do występowania po jednej stronie ciała;
  • zwyrodnienie soczewkowo-wątrobowe.

Warto zaznaczyć, że wyżej opisywane objawy dawane przez układ pozapiramidowy mogą nie być symptomem choroby, lecz stanowić działanie uboczne terapii lekami przeciwpsychotycznymi, czyli neuroleptyków. Z uwagi na takie efekty uboczne wszelkie kuracje tymi lekami powinny być zaczynane w szpitalu oraz pod kontrolą lekarza psychiatry. Specjalista może ocenić takie skutki przy pomocy specjalistycznej skali (Simpsona-Angusa).

Zaburzenia ruchu łączą się z zespołami neurologicznymi, przy których u chorego można zaobserwować nieprawidłowe wykonywanie ruchów. Zaburzenia takie w literaturze przedmiotu dzieli się zazwyczaj na dwie następujące grupy:

  • Hipokinetyczne zaburzenia ruchu (określane również jako akinetyczne zaburzenia ruchu) – są to zaburzenia, które charakteryzują się zubożeniem w obszarze czynności ruchowych. Ten rodzaj zaburzeń jest niezwykle rzadki u dzieci.
  • Hiperkinetyczne zaburzenia ruchu (określa się je również jako dyskinezy) – przy tej postaci schorzenia dochodzi do powtarzających się oraz nieprawidłowych bezwolnych ruchów. Zaburzenia z tej grupy w wielu przypadkach dotykają dzieci. Wśród hiperkinetycznych zaburzeń ruchu można wymienić takie przypadłości jak: omawiany tutaj balizm; drżenia; tiki; mioklonie; dystonie.

Ruchy wynikające z zaburzeń zazwyczaj są pod postacią:

  • występowania poprawnych ruchów, które pojawiają się w nieodpowiednim czasie;
  • występowania nieprawidłowych i mimowolnych ruchów;
  • dysfunkcją postawy.

Uboczne działanie neuroleptyków może dawać symptomy przypominające balizm

Jak już wspominano, tak zwane klasyczne leki neuroleptyczne mogą spowodować nieskoordynowane ruchy przypominające balizm. W takiej sytuacji mamy do czynienia z dyskinezą. Dyskineza – są to niezależne od woli oraz nieskoordynowane ruchy całego ciała albo kończyn, przy których wyróżnić można postać wczesną oraz późną. Typowymi ruchami przy niej są:

© romaset/Fotolia

  • wysuwanie oraz chowanie języka;
  • wyginanie oraz prężenie ciała;
  • mimowolne ruchy warg.

W kuracji trudniejsze okazują się dyskinezy późne, ponieważ w ich przypadku ma się do czynienia z wtórną nadwrażliwością receptora dopaminergicznego. Dyskinezy, będące skutkiem ubocznym kuracji neuroleptykami, są trudne do wyleczenia. Przeważnie lekarze decydują się na stopniowe zmniejszanie dawki aktualnego leku, który jest jednocześnie zastępowany przez inne leki o tym samym działaniu (tak zwane neuroleptyki nowej generacji).

Jak rozpoznać balizm? Wspominano już, że przy balizmie o wiele mocniej zaznaczone są ruchy o charakterze wyrzucającym. Wynikają one ze znacznej przewagi mięśni dosiebnych (a więc proksymalnych). O wiele rzadziej dochodzi do ruchów typu dystalnego części kończyn, które to charakteryzują się o wiele mniejszą amplitudą. Same ruchy o typie mimowolnym w większości przypadków można zaobserwować w trakcie spoczynku chorego – w trakcie ataku wygląda on, jakby odrzucał od siebie kończyny, które są bezwładne.

Przeczytaj również:     Narkolepsja-objawy Krwotok mózgu