Zaktualizowano, 11.09.2025.
Zrozumieć chorobę z Lyme.
Borelioza, zwana także krętkowicą kleszczową i chorobą z Lyme, to wieloukładowa choroba zakaźna, którą wywołują bakterie z rodziny krętków: Borrelia burgdorferi, Borrelia garinii, Borrelia afzelii, Borrelia japonica. Borelioza jest najczęstszą chorobą odkleszczową, przenoszoną przez kleszcze z rodzaju Ixodes na człowieka i niektóre gatunki zwierząt. Człowiek zostaje zakażony poprzez kontakt ze śliną lub wymiocinami kleszcza. Wiele gatunków zwierząt, przede wszystkim gryzonie, stanowią rezerwuar krętka. Do pierwszych objawów choroby należy pojawienie się charakterystycznego rumienia, który cechuje obwodowe szerzenie się i centralne ustępowanie. Najczęstszym objawem boreliozy jest rumień wędrujący, rzadko pojawia się naciek limfocytarny skóry oraz objawy grypopodobne, takie jak gorączka, ból głowy i ogólne osłabienie organizmu. W ciągu 3 miesięcy ustępują pierwsze objawy i u części pacjentów rozwija się postać wczesna rozsiana, mogącą objawiać się jako zapalenie stawów, czy neuroborelioza, rzadziej zapalenie mięśnia sercowego. U części chorych po wielu latach od zakażenia dochodzi do zanikowego zapalenia skóry, przewlekłego zapalenia stawów i powikłań neurologicznych. Diagnostyka boreliozy polega na uzyskaniu dodatnich wyników w testach serologicznych oraz obserwacji typowych objawów klinicznych. Boreliozę można skutecznie wyleczyć antybiotykami z grupy penicylin, cefalosporyn i tetracyklin.
Jak można się zarazić boreliozą?
Borelioza to najczęstsza choroba odkleszczowa, występująca głównie w północno-wschodnich stanach Ameryki, Europie Środkowej, Skandynawii i Rosji. Są to obszary endemicznego występowania boreliozy, związane ze strefą bytowania kleszczy Ixodes. Nie ma żadnych pewnych danych dotyczących występowania B. burgdorferi ani innych krętków w Australii.
Największą ilość nowych przypadków notuje się między 1 maja a 30 listopada, natomiast 80% przypadków występuje w czerwcu i lipcu w okresie żerowania mikroskopijnych, trudnych do zauważenia nimf kleszczy. Rejonem endemicznym w Polsce jest północna część kraju, przede wszystkim województwo podlaskie, warmińsko-mazurskie i zachodniopomorskie. Szczególny wzrost zachorowań odnotowano jednak w ostatnich latach w województwie śląskim i małopolskim. W 2004 roku liczba zachorowań w Polsce wyniosła 3817 (zapadalność ok. 10/100000), w 2010 roku wzrosła do 8628 przypadków, a w 2015 roku przekroczona została rekordowa liczba 13624 zachorowań.
Objawy boreliozy: Rozpoznać pierwsze sygnały.
Borelioza to choroba o złożonym przebiegu, którą można podzielić na kilka stadiów. Kluczowe jest rozpoznanie objawów, ponieważ wczesna diagnoza zwiększa szanse na wyleczenie.
- Stadium wczesne (miejscowe): Najbardziej charakterystycznym objawem jest rumień wędrujący (erythema migrans). Pojawia się on od 3 do 30 dni po ukąszeniu i ma postać zaczerwienienia, które stopniowo powiększa się, tworząc okrągły kształt z przejaśnieniem w środku. Rumieniowi mogą towarzyszyć objawy grypopodobne, takie jak gorączka, ból głowy i osłabienie.
- Stadium wczesne rozsiane: Jeśli choroba nie zostanie wyleczona w pierwszej fazie, po kilku tygodniach lub miesiącach może dojść do zapalenia stawów, neuroboreliozy (objawy neurologiczne, np. porażenie nerwu twarzowego) lub rzadziej zapalenia mięśnia sercowego.
- Stadium późne: Może rozwinąć się nawet po wielu latach od zakażenia. Charakteryzuje się przewlekłym zapaleniem stawów, zanikowym zapaleniem skóry lub poważnymi powikłaniami neurologicznymi.
Diagnostyka i leczenie.
Diagnostyka boreliozy opiera się na obserwacji objawów klinicznych oraz na testach serologicznych, które wykrywają przeciwciała przeciwko bakteriom Borrelia. Pamiętaj, że testy wykonane zbyt wcześnie po ukąszeniu mogą dać fałszywie ujemny wynik, ponieważ organizm potrzebuje czasu na wytworzenie przeciwciał.
Leczenie boreliozy polega na zastosowaniu antybiotykoterapii. Stosuje się antybiotyki z grup penicylin, cefalosporyn lub tetracyklin. Wcześnie zdiagnozowana choroba jest całkowicie wyleczalna.
Profilaktyka: Najlepsza obrona przed kleszczami.
Ponieważ nie ma szczepionki przeciwko boreliozie, najlepszą obroną jest profilaktyka.
- Stosuj repelenty na skórę i ubranie.
- Noś odpowiednią odzież – długie rękawy, nogawki i nakrycie głowy, szczególnie w lasach i na łąkach.
- Dokładnie oglądaj ciało po każdym powrocie z terenów zielonych, zwłaszcza fałdy skórne, pępek, głowę i pachwiny.
- W przypadku zauważenia kleszcza, usuń go jak najszybciej, najlepiej za pomocą pęsety lub specjalnego haczyka, unikając jego zgniecenia.
Jeśli zauważysz rumień wędrujący lub jakiekolwiek niepokojące objawy po ukąszeniu kleszcza, natychmiast skonsultuj się z lekarzem.
