Bruceloza (łac. brucellosis) jest przewlekłą bakteryjną chorobą zakaźną dotykającą ludzi oraz wiele gatunków domowych i dzikich zwierząt. Bruceloza, która dotyka człowieka, nazywana jest również chorobą Banga, gorączką maltańską, gorączką falującą, gorączką skalną, gorączką Rio Grande, gorączką kozią oraz gorączką gibraltarską. Choroba ta powstaje w wyniku odzwierzęcego zakażenia bakteriami z rodzaju Brucella. Polska ma status kraju wolnego od brucelozy bydła (od 1980 roku) oraz świń (od 1984 roku). Mimo to problem brucelozy nadal występuje w naszym kraju, gdyż wszystkie odnotowane od tamtej pory przypadki zachorowania były zakażeniami importowanymi. Bruceloza to choroba bakteryjna, a więc w jej leczeniu stosuje się antybiotyki.

Najbardziej narażone na zachorowanie są zwierzęta hodowlane, takie jak owce, bydło, kozy oraz świnie. Bardzo rzadko bruceloza występuje u innych zwierząt, np. psów. Brucelozę wywołują bakterie z rodzaju Brucella, takie jak m.in. B. abortus, B. canis oraz B. melitensis.

Do osób znajdujących się w grupie wysokiego ryzyka zachorowania na brucelozę znajdują się przede wszystkim weterynarze, zootechnicy, pracownicy rzeźni, hodowcy zwierząt oraz osoby mające na co dzień styczność ze zwierzętami domowymi. Do zakażenia dochodzi poprzez uszkodzoną skórę lub spojówkę, a w niektórych przypadkach można zostać zakażonym brucelozą podczas spożywania zakażonych produktów, takich jak sery i niepasteryzowane mleko, a nawet poprzez wdychanie bakterii.

bruceloza

© alejandro dans/Fotolia

Polska posiada status kraju wolnego od brucelozy zwierząt, pojawiają się jednak zakażenia importowane

Od lat 80. XX wieku Polska ma status kraju wolnego od brucelozy bydła i świń, jednak wciąż występują u nas zakażenia importowane, przywiezione głównie z rejonu basenu Morza Śródziemnego. Między 1986 a 2002 rokiem doszło do 41 zakażeń importowanych. Bruceloza w krajach rozwiniętych występuje niezwykle rzadko – w USA rocznie dochodzi jedynie do około 100-200 przypadków zakażeń. Choroba ta jest jednak powszechna w krajach, w których nie stosuje się programów kontroli chorób zwierzęcych, takich jak południowa Francja, Włochy, Turcja, Portugalia, Hiszpania, Grecja, rejony Ameryki Południowej, Ameryki Środkowej, Afryki, Azji, Europy Wschodniej, Bliskiego Wschodu oraz Karaibów. Spożywanie lokalnych serów, które nie zostały poddane pasteryzacji, jest więc wyjątkowo niebezpieczne w wymienionych krajach.

Bruceloza jest chorobą zawodową i chorują na nią weterynarze, hodowcy zwierząt, zootechnicy, pracownicy rzeźni oraz osoby zatrudnione przy hodowli bydła. Do rzadkich przypadków zachorowania dochodzi podczas spożycia zakażonych przetworów mlecznych. Bruceloza to choroba cechująca się dość łagodnym przebiegiem klinicznym, a do zachorowania dochodzi rzadko. W wyjątkowych sytuacjach może jednak dojść do niezbyt dużych ognisk epidemicznych.

Współpraca pomiędzy służbą weterynaryjną oraz służbą zdrowia jest więc niezbędnym działaniem profilaktycznym, a kluczową rolę odgrywa również wczesne rozpoznanie choroby oraz natychmiastowe zlikwidowanie zakażonych zwierząt, a nawet całego stada, w którym wystąpił przypadek brucelozy. Jak do tej pory zapobiegawcze szczepienia nie przyjęły się i nie zostały wprowadzone jako metoda profilaktyczna. Należy pamiętać o przestrzeganiu zasad bezpieczeństwa i higieny pracy oraz przy przeprowadzaniu zabiegów ginekologicznych zawsze stosować rękawice gumowe, które skutecznie chronią przed zakażeniem brucelozą. Poza tym należy pamiętać o tym, by pić jedynie przegotowane lub pasteryzowane mleko i spożywać pasteryzowane przetwory mleczne. W przypadkach zagrożenia należy również wprowadzić szczepienia ochronne.

Wyróżnia się 3 stany rozwojowe brucelozy: ostrą postać brucelozy, średnią postać brucelozy oraz przewlekłą postać brucelozy

Najbardziej charakterystycznymi objawami ostrej postaci brucelozy są:

  • wysoka gorączka;
  • dreszcze;
  • silne, charakterystyczne bóle stawów i mięśni;
  • ogólne osłabienie organizmu;
  • zaburzenia żołądkowo-jelitowe;
  • zaburzenia pracy jąder u mężczyzn;
  • uszkodzenia wątroby;
  • zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych;
  • zapalenie mózgu (rzadko).

© RGtimeline/Fotolia

Charakterystyczna dla krańcowej fazy ostrej postaci brucelozy jest średnia postać brucelozy, która może również występować samodzielnie. Do najbardziej charakterystycznych objawów towarzyszących średniej postaci brucelozy zaliczamy te same, które towarzyszą ostrej postaci brucelozy, z tym wyjątkiem, że cechuje je mniejsze nasilenie.

Przewlekła postać brucelozy jest ostatnią fazą rozwoju choroby. Schorzeniu nie towarzyszy gorączka, jedynie kilka dni stanów podgorączkowych. Chory szybko się męczy (psychicznie i fizycznie), jest osłabiony, wyczerpany, skarży się na silne bóle głowy, zwiększoną potliwość, zaburzenia snu i apatię. Do charakterystycznych objawów tej postaci zaliczamy m.in.:

  • bóle zwyrodnieniowe kręgosłupa,
  • silne bóle głowy,
  • zaburzenia układu ruchu,
  • zapalenia stawów,
  • dysfunkcje układu nerwowego,
  • zapalenie mięśnia sercowego,
  • wzrost potliwości ciała,
  • zaburzenia psychiczne.