Choroba Alzheimera (łac. morbus Alzheimer), AD (od ang. Alzheimer’s disease) to choroba neurodegeneracyjna, postępująca, nieuleczalna i prowadząca do śmierci pacjenta. Jest to najczęściej występująca postać otępienia. Choroba należy do grupy chorób demencyjnych, stopniowo niszczy funkcjonowanie mózgu. Demencja jest terminem medycznym stosowanym do opisania kilku stanów, które prowadzą do zmian w sposobie funkcjonowania mózgu. Zmiany te objawiają się problemami z pamięcią oraz mają wpływ na zachowanie i emocje. Występują trudności z podejmowaniem decyzji, rozwiązywaniem problemów oraz wykonywaniem codziennych czynności np. jazdy samochodem, ubieraniem się i jedzeniem. U różnych osób skutki demencji mogą być inne.

Choroba rozwija się powoli i można żyć z nią przez kilka lat. Czas przeżycia jest zależny od momentu postawienia diagnozy. Średnia długość życia po postawieniu diagnozy wynosi 7 lat, a mniej niż 3% chorych przeżywa ponad 14 lat. Choroba po raz pierwszy opisana została w 1906 roku przez Aloisa Alzhaimera, niemieckiego neuropatologa i od jego nazwiska pochodzi nazwa choroby. Jej przyczyny i postęp do dzisiaj są słabo poznane. Badania wskazują na związek z plakami i splątkami neurofibrylarnymi (ang. tangle) w mózgu.

choroba Alzheimera

©Feng Yu/Fotolia

Choroba Alzheimera u każdego pacjenta przebiega inaczej, ale występują objawy często spotykane u większości

Choroba dotyka najczęściej osoby po 65. roku życia, jednak może pojawić się również u osób młodszych, a częstość jej występowania wzrasta wraz z wiekiem. Szacuje się, że na świecie żyje 35,6 miliona osób z demencją i liczba ta w ciągu 20 lat prawdopodobnie się podwoi. W Polsce ilość osób chorych wynosi około 350 tysięcy. W 2006 roku na świecie odnotowano około 26,6 miliona chorych, a prognozy zakładają, że do 2050 roku AD dotknie jedną na 85 osób. Choroba Alzheimera jest najczęstszą przyczyną demencji, a większość nowych zachorowań pojawi się prawdopodobnie w krajach rozwijających się.

Nie są znane czynniki, które wywołują pojawienie się u danej osoby choroby Alzheimera. Prawdopodobnie są to pewne predyspozycje genetyczne. Choroba Alzheimera zmienia strukturę mózgu i powoduje zamieranie komórek mózgu. Ma istotny wpływ na substancje chemiczne odpowiedzialne za przekazywanie sygnałów pomiędzy komórkami mózgowymi. Powoduje, że informacje płynące z nerwów nie są przekazywane w sposób prawidłowy, w miarę upływu czasu, wraz z uszkodzeniem coraz większych obszarów mózgu, objawy stopniowo się nasilają. Pierwsze symptomy choroby są często nieprawidłowo wiązane z wiekiem lub stresem.

Choroba ma początkowo ukryty przebieg nawet przez okres kilku lat. Najczęstszym objawem wówczas jest trudność w przypominaniu sobie niedawnych zdarzeń. W przypadku podejrzenia choroby, diagnoza stawiana jest dzięki testom oceniającym zachowanie i zdolności kognitywne, a następnie, o ile jest możliwość, wykonywane jest neuroobrazowanie.

Wraz z rozwojem choroby pojawia się splątanie, drażliwość, agresja, wahania nastroju, trudności językowe oraz utrata pamięci długotrwałej. Dochodzi do wyłączenia z życia rodzinnego i społecznego. Chory systematycznie traci funkcje życiowe, co nieuchronnie prowadzi do śmierci. Ponieważ choroba ma u każdego pacjenta indywidualny przebieg, trudno jest postawić pacjentowi prognozę jej przebiegu. Jest nieuleczalna i wyniszczająca, chory wymaga pomocy otoczenia.

Osoba cierpiąca na chorobę Alzheimera wymaga opieki; głównym opiekunem staje się zwykle małżonek lub bliski krewny

Opieka jest wielkim ciężarem, ponieważ obejmuje wiele płaszczyzn: społeczną, psychologiczną, fizyczną i ekonomiczną. W krajach rozwiniętych choroba należy do najbardziej kosztownych dla społeczeństwa. W chwili obecnej możliwe jest jedynie leczenie objawowe. Nie została opracowana terapia zatrzymująca lub odwracająca postęp choroby. Stan badań z 2012, kiedy to z ponad 1000 badań klinicznych próbowano znaleźć sposoby leczenia AD, wskazuje, że nadal nie wiadomo czy którakolwiek z testowanych metod była skuteczna.

©Photographee.eu/Fotolia

Sugeruje się sposoby typu ćwiczenia umysłowe, fizyczne i zrównoważona dieta mające na celu opóźnienie momentu ewentualnego powstania problemów z funkcjami poznawczymi u zdrowych starszych osób. Nie ma jednak dowodów potwierdzających ich skuteczność.