Choroby neurologiczne

Chorobami neurologicznymi nazywamy wszystkie schorzenia, które związane są z nieprawidłowym organicznym funkcjonowaniem obwodowego i ośrodkowego układu nerwowego. Diagnostykę i leczenie chorób neurologicznych przeprowadza lekarz neurolog. Zaliczają się do nich choroby neurodegeneracyjne (choroba Alzheimera, choroba Parkinsona) oraz neuroinfekcje (odkleszczowe zapalenie mózgu). Zarówno pierwsze, jak i drugie są niezwykle groźne dla zdrowia i życia człowieka.

choroby neurologiczne

®Photographee.eu/Fotolia

Choroby neurologiczne są bardzo niebezpieczne, gdyż mogą nawet prowadzić do śmierci. Wpływają one znacząco na zachowanie chorego i funkcjonowanie jego organizmu. Mogą one obejmować centralny układ nerwowy, nerwy oraz naczynia krwionośne, których zadaniem jest dostarczanie krwi do mózgu. Układ nerwowy pełni rolę nadzorcy czynności narządów wewnętrznych, odpowiada za trawienie, wydalanie, wydzielanie, oddychanie, rozmnażanie i temperaturę ciała, a także umożliwia organizmowi kontakt z otoczeniem i łączy oraz reguluje podstawowe czynności życiowe. W obrębie ośrodkowego układu nerwowego znajduje się autonomiczny układ nerwowy, który dzieli się na część obwodową (nerwy i zakończenia nerwowe) oraz ośrodkową (rdzeń kręgowy i mózgowie).

Choroby neurologiczne

Ośrodkowy układ nerwowy – budowa

Ośrodkowy układ nerwowy (OUN), nazywany również centralnym układem nerwowym (CUN), jest najistotniejszą częścią układu nerwowego wszystkich kręgowców, do których zaliczają się również ssaki. Jest on zbudowany z istoty szarej (składającej się z komórek nerwowych, tkanki glejowej, włókien nerwowych rdzennych i bezrdzennych i naczyń krwionośnych z włóknami tkanki łącznej) oraz istoty białej (złożonej z naczyń włókien nerwowych bez osłonki Schwanna oraz tkanki glejowej). Centralny układ nerwowy jest chroniony przed urazami przez kości czaszki i kręgosłup.

Ośrodkowy układ nerwowy składa się z:

  1. rdzenia kręgowego
  2. mózgowia, które dzieli się na:
  • móżdżek – ośrodek kontroli, regulacji i koordynacji ruchów, odpowiada za równowagę;
  • śródmózgowie – ośrodek wzrokowy i słuchowy;
  • międzymózgowie – złożone z ośrodków nerwowych termoregulacji, głodu i sytości, agresji i ucieczki, pragnienia, instynktu macierzyńskiego i popędu seksualnego;
  • kresomózgowie – pokryte korą mózgową dwie półkule podzielone na płaty: ciemieniowy (odpowiada za czucie), czołowy (ruch), skroniowy (słuch), potyliczny (wzrok);
  • rdzeń przedłużony – w nim znajdują się ośrodki odpowiedzialne za odruchy bezwarunkowe, kojarzeniowe słuchu i równowagi, ośrodek regulujący pracę serca i ciśnienie krwi, ośrodek oddechowy, ośrodki odpowiadające za połykanie, wydzielanie śliny i przeżuwanie, a także ośrodek koordynacji ruchowej.

Choroby neurologiczne obejmują schorzenia wywołane nieprawidłowym organicznym funkcjonowaniem obwodowego i ośrodkowego układu nerwowego. Mają one często dramatyczny przebieg (upośledzenie lub utrata kontroli nad organizmem), gdyż układ nerwowy pełni centralną i nadzorującą funkcję w ludzkim organizmie. Szczególnie tragiczne przypadki obejmują ostre schorzenia mózgowia, zwłaszcza te, które dotykają znajdujące się w pniu mózgu i komorze IV ośrodki odpowiedzialne za podstawowe funkcje życiowe, takie jak oddychanie i krążenie.

Pierwotne i wtórne choroby neurologiczne

Choroby układu nerwowego mogą być pierwotne lub wtórne. Pierwotne obejmują ośrodkowy układ nerwowy i znajdują się wśród nich m.in. urazy, guzy, wady rozwojowe, udary i zapalenia mózgu, zespoły otępienne (np. choroba Parkinsona) i neuroinfekcje. Do grupy chorób pierwotnych zalicza się również padaczkę (epilepsję) charakteryzującą się nawracającymi napadami, które powstają wskutek przejściowych zaburzeń czynności mózgu spowodowanych gwałtownymi i nadmiernymi wyładowaniami bioelektrycznymi w komórkach nerwowych.

choroba neurologiczna

®Markus Mainka/Fotolia

Wśród chorób zwyrodnieniowych układu nerwowego znajduje się początkowo trudna do zauważenia choroba Alzheimera objawiająca się postępującymi zanikami pamięci, otępieniem, wybuchami strachu i złości, problemami w poruszaniu się, apatią i bezładnymi ruchami. Wraz z postępem choroby można zauważyć objawy wskazujące na upośledzenie czynności kory mózgowej oraz zmiany w zachowaniu.

Choroby mięśni powodujące zaburzenia transmisji nerwowo-mięśniowej, takie jak miastenia lub dystrofie mięśniowe również należą do chorób neurologicznych. Zdarzają się schorzenia, w których uszkodzona zostaje zarówno część ośrodkowa, jak i obwodowa. W ten sposób objawiają się choroby demielinizacyjne, takie jak stwardnienie rozsiane, w którym uszkodzeniu ulegają osłonki nerwów przewodzące informacje z mózgu do pozostałych narządów.

Do chorób obwodowego układu nerwowego zaliczamy uszkodzenia i zapalenia nerwów, polineuropatie i zespoły korzeniowe (np. rwa kulszowa).

Choroby wtórne  są powikłaniami po innych chorobach zlokalizowanych poza układem nerwowym. Do najbardziej znanych należy miażdżyca zawężająca światła w naczyniach krwionośnych, której skutkiem jest niedotlenienie komórek mózgowych. Do chorób wtórnych należy także cukrzyca, czyli choroba metaboliczna mogąca w znaczny sposób wpłynąć na funkcjonowanie mózgu – niedocukrzenie może nawet grozić śpiączką. Choroba ta uszkadza zarówno ośrodkowy, jak i obwodowy układ nerwowy.

Chory cierpiący na pierwotne lub wtórne choroby neurologiczne powinien przebywać pod stałą kontrolą lekarską oraz stosować się do zaleceń żywieniowych lekarza prowadzącego, które mogą pozytywnie wpłynąć na przebieg choroby i zmniejszyć dolegliwości oraz rozwój schorzenia.

Pozostałe choroby neurologiczne

Choroby neurologiczne dzielą się również ze względu na to, którą część układu nerwowego obejmują. Mogą one dotykać:

  • nerwów – zapalenia i uszkodzenia;
  • naczyń krwionośnych – powodują niedokrwienie mózgu;
  • rdzenia kręgowego – m.in. rwa kulszowa;
  • mózgu – udar mózgu, padaczka, guzy, wodogłowie, niedorozwój mózgu, choroba Huntingtona, wirusowe zapalenie mózgu;
  • przewodnictwa impulsów nerwowo-mięśniowych – dystrofie mięśniowe, miastenia.

U podłoża chorób neurologicznych mogą leżeć:

  • czynniki środowiskowe – m.in. upośledzenie mózgu wskutek powikłań w takcie porodu;
  • czynniki genetyczne – m.in. choroba Huntingtona, choroba Creutzfeldta-Jakoba;
  • infekcje – m.in. zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych.

Choroby neurologiczne należą do chorób różnorodnych, gdyż różnią się przyczynami, objawami oraz sposobem leczenia. Wczesne zdiagnozowanie choroby neurologicznej znacząco wpływa na skuteczne wyleczenie lub złagodzenie objawów, dlatego też w przypadku jakichkolwiek podejrzeń, należy jak najszybciej skonsultować się z neurologiem.

Depresja a choroby neurologiczne

Choroby neurologiczne należą do grupy chorób, które mają znaczny wpływ na nasze dotychczasowe życie. Zapadnięcie na jedną z nich jest dużym obciążeniem zarówno fizycznym, jak i psychicznym, gdyż wiąże się to z diametralną zmianą sposobu życia. Osoby cierpiące na choroby neurologiczne bardzo często zmagają się z depresją, która pojawia się jako reakcja na chorobę, pogłębiającym się ograniczeniem ruchowym i intelektualnym oraz przymusową rezygnacją z dotychczasowego życia obejmującego pełnienie określonych funkcji społecznych i rodzinnych oraz pracę zawodową.

Z drugiej strony depresja może być skutkiem zmian organicznych w ośrodkowym układzie nerwowym, które wynikają z guzów, padaczki, urazów, infekcji lub chorób degeneracyjnych. W związku z nimi może dojść do upośledzenia prawidłowych funkcji ośrodkowego układu nerwowego i w rezultacie mogą wystąpić organiczne zaburzenia nastroju. O tego rodzaju zaburzeniach mówimy wtedy, gdy istnieje wyraźne powiązanie czasowe między wystąpieniem zaburzeń, a chorobą somatyczną i kiedy depresja nie jest reakcją pacjenta na chorobę.

Uszkodzenia układu nerwowego u dzieci

Zaburzenia układu nerwowego u dzieci związane są z wieloma współwystępującymi przyczynami. Z najnowszych badań wynika, że wpływ na przyszły rozwój dziecka ma w dużej mierze okres przed poczęciem.

Do najczęściej wymienianych przyczyn urodzenia niepełnosprawnego dziecka zalicza się:

  • stres,
  • nieprawidłowa dieta przyszłej matki w trakcie ciąży oraz przed poczęciem;
  • używki spożywane przez matkę, w tym papierosy;
  • brak profesjonalnej opieki medycznej;
  • kłopoty zdrowotne matki, takie jak alergie czy zaburzenia hormonalne;
  • zakażenia, przede wszystkim zakażenia wirusowe, takie jak różyczka.

Z badań statystycznych wynika, że kobiety przestrzegające diety i prowadzące zdrowy tryb życia rzadziej rodzą dzieci z niedowagą, niż kobiety, które nie dbały o siebie podczas ciąży. Wszystkim kobietom w wieku rozrodczym zaleca się profilaktyczne przyjmowanie kwasu foliowego. W okresie ciąży wzrasta zapotrzebowanie na niektóre składniki żywieniowe, dlatego też warto pamiętać, że niedobór niezwykle ważnej w prawidłowym rozwoju witaminy D może skutkować zwiększoną podatnością na krzywicę u dziecka, a także ograniczyć rozwój i wzrost płodu oraz osłabienie zawiązków zębów. Niedobór jodu może natomiast skutkować upośledzeniem syntezy hormonów tarczycy, a niedobór witaminy B12 trwałymi uszkodzeniami neurologicznymi płodu. Przyjmowane w odpowiedniej ilości kwasy omega chronią przed poronieniem i korzystnie wpływają na rozwój mózgu u dziecka, a cynk zmniejsza ryzyko niskiej masy urodzeniowej, przedwczesnego porodu i uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego. Nieodpowiednia dieta i brak suplementacji może skończyć się nawet niedorozwojem umysłowym dziecka.

Wczesna diagnostyka pozwala uniknąć poważnych konsekwencji

choroby neurologiczne diagnostyka

®Photographee.eu/Fotolia

Choroby układu nerwowego bardzo często zmniejszają sprawność ruchową oraz upośledzają ważne życiowe czynności, takie jak połykanie, oddychanie i oddawanie stolca oraz moczu. Dzieje się tak, ponieważ układ nerwowy jest centralnym ośrodkiem kierującym czynnościami wszystkich narządów i nadzorującym ich pracę. Uszkodzenie układu nerwowego może skutkować nawet przewlekłym inwalidztwem. Problemy takie mogą być rezultatem chorób zwyrodnieniowych, zapalnych, urazów mechanicznych oraz zmian powstałych w naczyniach krwionośnych mózgu (np. w chorobie miażdżycowej tętnic). Do skutków większości chorób układu nerwowego zalicza się uszkodzenia narządów ruchu, niedowład lub bezwład mięśni.

Wiele chorób układu nerwowego wraz z upływem czasu posgtępuje, ograniczając tym samym sprawność ruchową chorych osób. Stwardnienie rozsiane mózgu i rdzenia kręgowego, dystrofie mięśni, choroba Parkinsona i wiele innych chorób układu nerwowego zalicza się do chorób nieuleczalnych, których przebieg można jedynie łagodzić.

Do uszkodzeń układu nerwowego należą także skutki urazów, takich jak złamania kości kręgosłupa, czy mechaniczne uciski rdzenia kręgowego lub mózgu przez rozwijające się guzy nowotworowe. Mogą one skutkować porażeniem:

  • połowiczym prawostronnym lub lewostronnym – porażenie dotyczy kończyn po jednej stronie ciała (np. ręka i noga);
  • poprzecznym – porażenie obu kończyn górnych lub obu kończyn dolnych.

Do bardzo często spotykanych form uszkodzeń układu nerwowego (szczególnie mózgu) zalicza się skutki wylewu krwi do mózgu. Jest on odpowiedzialny za zniszczenie części mózgu, a najczęściej tej odpowiadającej za sprawność ruchową człowieka. W takiej sytuacji mamy do czynienia z porażeniem lub niedowładem kończyn po jednej stronie ciała (porażenie połowicze, niedowład połowiczy) – prawej ręki i prawej nogi lub lewej ręki i lewej nogi. Wylew krwi do mózgu spowodowany jest zwykle nadciśnieniem krwi i zmianami miażdżycowymi tętnic. Tkanka mózgowa ulega uszkodzeniu dopiero bezpośrednio po pęknięciu naczyń mózgowych skutkujących wylewem krwi do mózgu.

Trwałe uszkodzenie układu nerwowego, czyli takie, które związane jest z nieodwracalnymi skutkami, może być wywołane przez ostre stany zapalne układu nerwowego. Zapalenie mózgu (encephalitis) i zapalenie opon mózgowych to choroby, które mogą spowodować trwałe uszkodzenie układu nerwowego. Podobne skutki niesie za sobą również porażenie dziecięce, czyli choroba Heinego-Medina (poliomyelitis), której przebycie może skutkować porażeniem grup mięśni, całych kończyn, a także mięśni tułowia. Należy pamiętać, że wczesna diagnoza choroby neurologicznej daje duże szanse na złagodzenie jej objawów i zahamowanie rozwoju, a tym samym uniknięcie tragicznych konsekwencji.