Choroby zakaźne

Choroby zakaźne są chorobami wywoływanymi przez drobnoustroje (takie jak wirusy, grzyby, bakterie i roztocza), a także przez pasożyty, toksyczne produkty (w tym jad kiełbasiany) oraz takie biologiczne czynniki chorobotwórcze, które są zagrożeniem dla naszego zdrowia ze względu na sposób, w jaki się przenoszą. Choroby zakaźne mogą być przenoszone drogą kropelkową, w czasie kichania i kaszlu, przez bezpośredni kontakt z chorą osobą (w tym kontakt seksualny), przez wkłucie zakażonej wcześniej igły, a także przez będące nosicielami infekcji owady.

Każdy z nas kilka razy w życiu chorował na choroby zakaźne, co świadczy o ich powszechności w naszym społeczeństwie. Z uwagi na to, że chorobę zakaźną można nabyć w bardzo łatwy sposób, warto wiedzieć, jak można się zarazić i jak zadbać o odpowiednią profilaktykę, która pozwoli nam uniknąć częstych chorób.

Choroby zakaźne

Przyczyny, objawy, przenoszenie i leczenie chorób zakaźnych

Chorobami zakaźnymi nazywamy wszelkie choroby nabyte wskutek dostania się czynników zakaźnych, takich jak np. toksyny produkowane przez laseczki tężca, do organizmu. Choroby te charakteryzują się występowaniem wielu objawów, a wśród czynników je powodujących są wirusy, bakterie, grzyby i priony. Do oddzielnej kategorii przyczyn zaliczamy także riketsje, czyli bakterie gram-ujemne.

Najbardziej charakterystycznym objawem choroby zakaźnej jest gorączka pojawiająca się niemal zawsze wtedy, kiedy mówimy o tego rodzaju infekcji. Poza tym wyróżniamy również objawy „obiektywne”, czyli charakterystyczne dla danej choroby – w boreliozie jest to np. rumień wędrujący.

Choroby zakaźne mogą być przenoszone w różny sposób, najczęściej jednak chorobotwórcze drobnoustroje przenoszone są w bezpośrednio z osoby na osobę, przez kontakt seksualny, a nawet pocałunek. Drobnoustroje mogą być również przenoszone w sposób pośredni, czyli drogą pokarmową, kropelkową lub poprzez dotykanie przedmiotów, na których znajdują się patogeny.

Leczenie chorób zakaźnych odbywa się po zdiagnozowaniu rodzaju dolegliwości, gdyż choroby wirusowe leczymy lekami przeciwwirusowymi, a bakteryjne antybiotykami. Wraz z głównym lekiem specjalista przepisuje najczęściej również preparaty mające poprawić odporność i samopoczucie pacjenta, takie jak leki przeciwzapalne i przeciwgorączkowe.

choroby zakaźne

© phonlamaiphoto / Fotolia

Najczęściej występujące choroby zakaźne

Najbardziej znane i najczęściej występujące choroby zakaźne to m.in.: grypa, ospa, półpasiec, różyczka, świnka, angina, AIDS, odra, opryszczka, błonica, dżuma, żółta gorączka, cholera, febra, mononukleoza, dur brzuszny, krztusiec, świerzb, posocznica, tężec, żółtaczka, kiła i rzeżączka. Każda z tym chorób przebiega w inny sposób i inaczej się ją leczy. Czynnikiem je łączącym jest fakt, że łatwo można się nimi zarazić.

Zarazki najczęściej lokują się w chorym organizmie lub nosicielu, bardzo rzadko zdarza się, że zakażona zostaje gleba lub inna materia nieożywiona. Do zakażenia może dojść w różny sposób, lecz nie zawsze prowadzi to do choroby, gdyż silny układ odpornościowy przeważnie potrafi poradzić sobie z drobnoustrojami.

Choroby pasożytnicze

Choroby pasożytnicze są chorobami zakaźnymi wywoływanymi przez pierwotniaki, robaki i stawonogi – zaliczamy do nich m.in. malarię (przenoszoną przez komary), owsicę (owsiki) i wszawicę (wszy). Wśród groźnych pasożytów znajdują się także: glista ludzka, włosień kręty, tasiemiec bąblowcowy i Toxoplasma gondii.

W Polsce można bardzo często można się spotkać z chorobami zakaźnymi przenoszonymi przez kleszcze. W tej grupie znajdują się borelioza, kleszczowe zapalenie mózgu, babeszjoza, bartoneloza, anaplazmoza i tularemia. Do tej pory wynaleziono szczepionkę jedynie na kleszczowe zapalenie mózgu, ochrona przed pozostałymi chorobami przenoszonymi przez kleszcze polega na profilaktyce i zabezpieczeniu ciała przed ukąszeniami. Kleszcze możemy najczęściej spotkać w lasach mieszanych i liściastych, a także w zaroślach, paprociach, parkach oraz na terenach trawiastych, w tym w okolicy bloków mieszkalnych i domów otoczonych zielenią. Należy pamiętać więc o założeniu długich rękawów, spodni z długimi nogawkami oraz wysokich butów na czas wizyty w lesie i na terenach zielonych.

Choroby zakaźne wieku dziecięcego

choroby zakaźne 2

© Andrey Popov / Fotolia

Choroby zakaźne wieku dziecięcego są tematem niepokojącym, który wciąż wywołuje wiele spekulacji. Każda osoba ma inną odporność i od niej właśnie zależy nasza podatność na wirusy i bakterie. Do zakażenia dochodzi najczęściej wskutek kontaktu z drugim człowiekiem, lecz nosicielami drobnoustrojów chorobotwórczych są również komary, wszy, muchy oraz kleszcze. Do dziś wielu rodziców uważa, że dzieci powinny unikać kontaktu z bakteriami, równocześnie prowokując kontakt z dziećmi zakażonymi wirusami, by dziecko jak najszybciej przeszło daną chorobę.

Niestety, takie zachowanie jest niebezpieczne i może doprowadzić do poważnych powikłań, w tym także do śmierci. Do 14. roku życia infekcje przebiegają w sposób łagodniejszy niż po ukończeniu tego wieku, nigdy jednak nie możemy być pewni, jaki przebieg będzie miała choroba u danej osoby. Wiadomo jednak, że choroby zakaźne wieku dziecięcego u osób dorosłych mają wyjątkowo ciężki przebieg i mogą skutkować niebezpiecznymi powikłaniami. Choroby te często przebiegają u dorosłych w nietypowy sposób i specjalista może mieć problem z ich zdiagnozowaniem. Powikłania są skutkiem tego, że organizm dorosłego człowieka nie jest przystosowany do walki z chorobą wieku dziecięcego, a mogą być tym poważniejsze, im później zostanie postawiona diagnoza.

Zakażenia drogą pokarmową

Do chorób zakaźnych zaliczamy również zakażenia, do których dochodzi drogą pokarmową i są to jedne z najczęstszych zakażeń dotykających Polaków. Wśród najpopularniejszych chorób przenoszonych drogą pokarmową znajdują się: czerwonka, lamblioza, kampylobakterioza, salmonelloza i jersinioza. Profilaktyka zakażeń pokarmowych polega na przestrzeganiu zasad higieny, czyli dokładnym myciu rąk, owoców i warzyw oraz odpowiednim przygotowywaniu posiłków (zasada rozdzielności produktów) i właściwym przechowywaniu pożywienia (oddzielne pojemniki, prawidłowa temperatura). Szczególnie ważne jest częste mycie rąk, zwłaszcza jeśli mamy do czynienia z dużą ilością drobnoustrojów.

Choroby zakaźne przenoszone drogą płciową

Choroby przenoszone drogą płciową występują coraz częściej i coraz więcej osób zgłasza się z tym problemem do specjalisty. Najpopularniejszą chorobą weneryczną jest kiła, a zachorowalność na nią w latach 2013-2014 wzrosła dwukrotnie. Profilaktyka zakażeń drogą płciową jest bardzo łatwa – należy unikać przypadkowych kontaktów seksualnych oraz zawsze używać prezerwatywy, jeśli współżyjemy z osobą, która nie jest naszym stałym (lub jedynym) partnerem. W ten sposób chronimy nie tylko siebie, lecz również tych, z którymi utrzymujemy kontakty seksualne. Jeśli często zmieniamy partnerów, należy również pamiętać o wykonywaniu regularnych badań diagnostycznych.

Jak wygląda profilaktyka chorób zakaźnych?

W profilaktyce chorób zakaźnych istotne jest wyeliminowanie źródeł zakażenia, zredukowanie dróg i mechanizmów szerzenia się go, a także wytworzenie odporności na drobnoustroje chorobotwórcze przy równoczesnym unikaniu wytworzenia odporności na leki. Do najważniejszych czynników profilaktycznych należą:

  • izolacja oraz leczenie chorych i nosicieli infekcji;
  • kwarantanna podejrzanych o zakażenie zwierząt i osób oraz skażonego mienia;
  • izolacja, leczenie i uboje sanitarne zakażonych zwierząt;
  • przetwarzanie żywności i wody;
  • kontrola osób pracujących z żywnością;
  • korzystanie ze sterylnego sprzętu medycznego;
  • utylizacja jednorazowego sprzętu medycznego;
  • dezynfekcja;
  • kontrola epidemiologiczna ludzi, zwierząt itd.;
  • używanie środków ochrony osobistej;
  • dbanie o higienę osobistą;
  • wykonywanie szczepień;
  • dobieranie antybiotyków według antybiogramów.

Szczepienie jako metoda profilaktyczna

zakaźne choroby

© arcyto / Fotolia

Dawne choroby, takie jak odra czy gruźlica, teraz powracają m.in. wskutek zmian w stylu życia, rozwoju cywilizacji oraz zmian klimatu. Zaczynają się także rozprzestrzeniać schorzenia, które niegdyś dotyczyły tylko konkretnych obszarów. Powstają również nowe patogeny, takie jak wirus SARS, wirus ptasiej grypy oraz szczep E. coli O104:H4.

Szczepienia są najskuteczniejszym sposobem zapobiegania chorobom zakaźnym, gdyż chronią przed groźnymi dolegliwościami, takimi jak np. świnka, odra, krztusiec, ospa wietrzna, różyczka, tężec i zapalenie wątroby typu A i B. Celem szczepienia jest ochrona zarówno jednostki, jak i całej populacji, gdyż w przypadku, gdy zaszczepione zostanie więcej niż 95% populacji, pozostała jej część również jest chroniona. Do dziś nie wynaleziono jednak jeszcze szczepionek na wszystkie z chorób zakaźnych.

Szczepieniom mogą poddawać się zarówno dorośli, jak i dzieci. Te obowiązkowe dotyczą jednak tylko niektórych chorób. Opinie na temat szczepień są różne, lecz dane wyraźnie wskazują na to, że zmniejszająca się liczba osób zaszczepionych znacząco wpływa na nawroty epidemii, takie jak epidemia krztuśca w USA i Europie oraz epidemia odry w Niemczech. W latach 90. XX wieku w ZSRR rozpętała się epidemia błonicy, która była skutkiem zaprzestania wykonywania szczepień. W rezultacie na błonicę zachorowało ponad 150 tysięcy osób, z czego ponad 4,5 tysiąca zmarło. Epidemia ta przeniosła się następnie do Europy i jest to jeden z najbardziej znanych argumentów świadczących za wykonywaniem szczepień.

Wykonanie odpowiednich szczepień jest szczególnie ważne przed wyjazdem do egzotycznego kraju. Przed podróżą należy udać się do lekarza chorób zakaźnych i wykonać zalecane szczepienia.

Szczepienia przeciwko chorobom zakaźnym w Polsce

Szczepienia przeciwko większości chorób zakaźnych w wielu krajach są obowiązkowe. Od 1951 roku wykonuje się w Polsce obowiązkowe szczepienie przeciwko ospie, od 1959 roku przeciw gruźlicy i poliomyelitis, natomiast od 1960 roku przeciw tężcowi, błonicy i krztuścowi.

Spis obowiązkowych szczepień, które zostają sfinansowane z budżetu państwa, jest corocznie aktualizowany. Każdy z nas może również wykonać dobrowolnie szczepienia zalecane, jednak ich koszt trzeba pokryć samemu.

Dzieci i młodzież mają obowiązek zaszczepić się przeciwko: gruźlicy, błonicy, tężcowi, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, krztuścowi, poliomyelitis, śwince, odrze, różyczce i zakażeniom wywoływanym przez Haemophilus influenzae (Hib) typu B.

Obowiązkowe szczepienia przeciwko błonicy, wściekliźnie, tężcowi, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, Neisseria meningitidis, Streptococcus pneumoniae oraz Hib wykonywane są również u dorosłych, którzy znajdują się w grupie zwiększonego ryzyka na zakażenie. U dzieci będących w grupie ryzyka wykonuje się szczepienia przeciw ospie wietrznej i Streptococcus pneumoniae.

W indywidualnych przypadkach zaleca się również szczepienia przeciw: wirusowemu zapaleniu wątroby typu A, żółtej gorączce, ospie wietrznej, kleszczowemu zapaleniu mózgu, wściekliźnie, chorobom wywołanym przez Neisseria meningitidis, Streptococcus pneumoniae. Stosując się do zaleceń lekarza, należy niekiedy wykonać również szczepienia poekspozycyjne.

Jeśli dzieci lub dorośli nie byli wcześniej szczepieni, powinni wykonać również szczepienia zalecane, które dotyczą m.in. chorób sezonowych oraz egzotycznych, na które należy zaszczepić się przed wyjazdem. Szczepienia zalecane to głównie te przeciw: grypie, wirusowemu zapaleniu wątroby typu A i B, różyczce, śwince, odrze, błonicy, tężcowi, HPV, kleszczowemu zapaleniu mózgu, Streptococcus pneumoniae, Hib, Neisseria meningitidis, biegunce rotawirusowej, ospie wietrznej i żółtej gorączce.

Lekoodporność

Poważnym problemem zarówno w Polsce, jak i na świecie staje się lekoodporność. Odporność na leki jest rezultatem zbyt częstego przyjmowania antybiotyków, wskutek czego drobnoustroje chorobotwórcze stają się na nie odporne i sieją zniszczenie w naszym organizmie, nie reagując na przyjmowane specyfiki. Aby uniknąć lekoodporności, należy przyjmować antybiotyki z rozwagą, pamiętając o tym, by nie sięgać po nie podczas zakażeń wirusowych (gdyż osłabiające nasz organizm antybiotyki działają tylko na bakterie), a zakażenia bakteryjne zwalczać jedynie lekami przepisanymi przez lekarza, nie stosując nigdy dawki większej niż zalecana.