Za możliwość właściwego widzenia barw odpowiedzialne są zawarte w nabłonku wzrokowym siatkówki fotoreceptory, stanowiące jedną z dziesięciu warstw struktury oka. Receptory te to pręciki i czopki, które odpowiedzialne są za widzenie barw. Dzieje się tak, ponieważ czopki zawierają barwniki wzrokowe jak m.in. rodopsynę i cyjanopsynę. Aktywność chemiczna tych barwników pozwala zmienić energię świetlną we właściwy impuls nerwowy. Rozróżniamy trzy typy czopków, spośród których każdy jest wrażliwy na zupełnie inną długość fali widma świetlnego barw podstawowych. Jedne wrażliwe są na barwy czerwone, inne zielone, kolejne zaś niebieskie.

Z odpowiedniego zsumowania barw podstawowych uzyskać można wrażenie bieli, a także ok 160 odcieni z zakresu widma światła widzialnego. Ludzkie oko u osoby zdrowej posiada zdolność do percepcji trzech barw podstawowych – trichromatopsji.

Jak zaznaczono we wstępie, daltonizm to choroba dziedziczna w sposób recesywny oraz sprzężona z chromosomem X. Genetyczny materiał człowieka w postaci podwójnej nici DNA zawarty jest w komórkach w formie chromosomów. Gen stanowi niewielki fragment całego łańcucha DNA, który odpowiedzialny jest za produkcję określonego białka. U osób z daltonizmem może nim być barwnik zawarty w czopku. Każdy człowiek posiada dwie formy tego samego genu (allele): recesywna lub dominującą, w określonej parze na chromosom. Choroba recesywna ujawnić się może jedynie wówczas, gdy dwa allele będą recesywne.

przebieg daltonizmu

© Ирина Кузнецова/Fotolia

Przebieg i rokowania: przyjrzyjmy się genetycznym uwarunkowaniom daltonizmu

Gdy mówimy o chorobach dziedzicznych – w tym o daltonizmie pod uwagę należy brać chromosomy płciowe X i Y. U kobiet występują dwa chromosomy płciowe XX, zaś u mężczyzn XY. Należy jednak zaznaczyć, iż chromosomy Y niemalże nie zawierają genów. Tym samym kobieta może być nosicielką daltonizmu, ponieważ posiada jeden nieprawidłowy gen, jednak kolejny z nich nie zawiera recesywnego allelu daltonizmu. W ten sposób możliwe jest zniwelowanie szkodliwego wpływu zmutowanego genu, nie pozwalając na „ujawnienie się” choroby.

Jako, że mężczyzna posiada wyłącznie jeden chromosom X, dziedziczony od matki, jest znacznie większe ryzyko, że będzie bardziej podatny na otrzymanie „wadliwego” chromosomu od matki będącej nosicielką. Do ujawnienia choroby dochodzi wówczas, gdy odziedziczy recesywny, wadliwy allel.

Ślepota barw oprócz tego, że może istotnie upośledzać codzienne funkcjonowanie pacjentów, to dodatkowo może stanowić istotną przeszkodę w wykonywaniu niektórych zawodów. Dodatkowo często współtowarzyszą jej inne zaburzenia, jak m.in. osłabienie ostrości wzroku.

Obecnie nie jest znane i praktykowane leczenie wrodzonych chorób genetycznych, możliwe, że w przyszłości będą stosowane terapie genowe. W przypadku, gdy zaburzenia widzenia barw pojawiają się na podłożu AMD lub neuropatii nerwu wzrokowego, skutki choroby mogą być odwracalne, jednak jedynie wówczas, gdy zastosowane będzie odpowiednie leczenie choroby podstawowej.

W trakcie migreny ślepota barw ma charakter przejściowy, z kolei w przypadku glikozydów digoksyny objawy ustępują automatycznie po odstawieniu leków.

Przebieg i rokowania: daltonizm u dzieci

W przypadku dzieci cierpiących na daltonizm niezwykle istotne jest wytłumaczenie im znaczenia sygnalizacji świetlnej na skrzyżowaniach. Nawet wówczas, gdy dziecko ma świadomość kiedy wolno przejść przez jezdnię, ponieważ potrafi odróżnić światła po ich położeniu, warto dodatkowo wskazać mu różnicę w intensywności koloru, tak by było w stanie samodzielnie poruszać się po świecie. Daltoniści powinni unikać podejmowania decyzji wyłącznie na podstawie kolorów. Jako, że mózg rekompensuje nieprawidłowe widzenie barw, można uzupełniać swój zasób informacji poprzez zwracanie szczególnej uwagi na ich jaskrawość, położenie, a także kształt konkretnego przedmiotu.

© Veniamin Kraskov/Fotolia

Warto również prosić o wsparcie i pomoc przyjaciół i krewnych, którzy potrafią rozróżniać barwy. W niektórych przypadkach daltonizm może stanowić poważną przeszkodę dla chorych. Dotyczy ona przede wszystkim chemików, farmaceutów, fotografików i drukarzy. Co więcej, ślepota barw może utrudniać dentystom dobieranie sztucznych zębów. Pielęgniarkom i lekarzom choroba może utrudnić rozpoznanie stanu zdrowia pacjenta.

Zdolność właściwego widzenia jest niezwykle cenna. Każdy kto ma trudności z rozróżnianiem barw powinien zachowywać właściwą ostrożność. Osoby te powinny być świadome niebezpieczeństwa wynikającego z zażywania leków, narkotyków, a także nadużywania alkoholu oraz palenia papierosów, które mogą dodatkowo pogorszyć sytuację. Z kolei osoby posiadające pełną zdolność do rozróżniania barw powinny szczególnie cenić ten dar.