Jaskra jest grupą chorób oczu występującą w wielu odmianach. Prowadzi ona do postępującego i nieodwracalnego uszkodzenia nerwu wzrokowego oraz komórek zwojowych siatkówki. Powoduje to pogorszenie wzroku objawiające się zawężeniem pola widzenia albo jego utratę. Choroba rozwija się powoli, zwykle bezobjawowo i wykrywana jest z reguły przypadkiem podczas badania wzroku u okulisty lub dobierania okularów. Wyróżnia się jaskrę wrodzoną, dziecięcą, młodzieńczą, jaskrę ludzi dorosłych oraz jaskrę wtórną w przebiegu innych chorób oczu. Główną przyczyną zachorowania jest uszkodzenie nerwu wzrokowego poprzez nadmierny wzrost ciśnienia wewnątrz gałki ocznej. Leczenie skupia się na zmniejszaniu ciśnienia śródgałkowego przez podawanie leków ułatwiających odpływ cieczy wodnistej z gałki ocznej lub zmniejszeniu jej produkcji. Zwykle przyjmuje się leki w postaci kropli do oczu, nieco rzadziej doustnie, a w skrajnych przypadkach niezbędna jest operacja.

jaskra-choroba

© Rob hyrons/Fotolia

Tworzenie się jaskry determinowane jest przez różne czynniki

Prawdopodobieństwo wystąpienia jaskry wzrasta wraz wiekiem. Wśród osób między 40. a 50. rokiem życia stwierdza się ją u około 0,5%. Częstość występowania choroby jest jeszcze większa w kolejnych latach i dochodzi do 5%. Duży wzrost zachorowań obserwuje się u pacjentów po 60. roku życia – obejmuje on 8 – 10% osób po 70. – 80. roku życia. Według statystyk światowych ponad połowa chorych przez wiele lat nie ma świadomości tworzenia się jaskry. Powodem jest jej niewidoczny i subiektywnie niezauważalny rozwój. Jaskra jest uznana przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) za chorobę społeczną. Statystyki podają, że na świecie chorych jest ok. 70 milionów osób, a w Polsce ok. 800 tys., z czego leczeniu poddało się jedynie 65 tysięcy pacjentów.

Jaskrę dzieli się w zależności od budowy przedniego odcinka oka (kąta przesączania) na jaskrę z otwartym i zamykającym się kątem przesączania. Najgroźniejsza jest jaskra pierwotna, a najczęściej występuje jaskra otwartego i zamkniętego kąta przesączania. Wyróżnia się również jaskrę wrodzoną i nabytą. Jaskra wrodzona ma związek z obecnością anomalii o charakterze rozwojowym. Nadal w powszechnym użyciu jest podział na jaskrę pierwotną i wtórną. Jaskra pierwotna zazwyczaj występuje obustronnie. Nie jest ona związana z zaburzeniami oczu, ani ogólnymi, które utrudniają odpływ cieczy wodnistej lub powodują zamknięcie kąta przesączania. Jaskra wtórna dotyka zwykle jedno oko i jest spowodowana utrudnieniem odpływu cieczy wodnistej wywołanym zaburzeniami ocznymi lub ogólnoustrojowymi.

 

Jeśli jaskra nie jest odpowiednio leczona, może doprowadzić nawet do utraty wzroku

Wyróżnia się dwie duże grupy odmian jaskry różniące się sposobem zahamowania odpływu cieczy wodnistej przez kąt przesączania. Są to:

  • jaskra otwartego kąta – odpływ cieczy jest utrudniony z powodu zamykania się otworków beleczkowania; proces ten przypomina zatykanie się kratki ściekowej,
  • jaskra zamkniętego kąta – zetknięcie się lub zrost tęczówki z rogówką sprawia, że dochodzi do zamknięcia dostępu do drożnego beleczkowania.

Typy te obejmują kilkanaście jednostek chorobowych różniących się przyczyną zamknięcia otworków beleczkowania (w jaskrze otwartego kąta) lub mechanizmem zamknięcia dostępu do siateczki beleczkowania (w jaskrze pierwotnie lub wtórnie zamkniętego kąta). Występowanie różnych przyczyn wzrostu ciśnienia wewnątrzgałkowego wymaga zastosowania różnych metod leczenia.

W krajach wysoko cywilizowanych jaskra pierwotna otwartego kąta (JPOK) jest drugą co do częstości przyczyną ślepoty. Jest ona powodem 15 % wszystkich przypadków utraty wzroku na świecie (ok. 5,2 miliona przypadków). W 2010 roku liczba niewidomych z powodu jaskry wyniosła ponad 8 milionów. Do obuocznej utraty wzroku dochodzi u 10% pacjentów z jaskrą pierwotną otwartego kąta i 25% pacjentów z jaskrą pierwotną zamykającego się kąta.

jaskra

© auremar/Fotolia

Wszystkim postaciom jaskry towarzyszy podwyższenie ciśnienia w oku i zawsze rozpoczynają się one od pojawienia się ubytków w polu widzenia, a kończą absolutnym zanikiem nerwu wzrokowego i utratą wzroku. Uważa się, że jaskra jest przede wszystkim chorobą osób starszych, chociaż odmiana z atakami bólu oczu dotyka również młode osoby.

Jaskra uszkadzając nerw wzrokowy zbudowany porównywalnie do kabla elektrycznego zwiera wewnątrz wiązkę włókien, które niszczy. Zniszczenia te objawiają się wystąpieniem ubytków w polu widzenia, ale zauważalnych dopiero w momencie uszkodzenia całego nerwu. Nie ma możliwości cofnięcia tego procesu, a na jego skutek dochodzi do ostatniego etapu jaskry, czyli utraty wzorku. Choroba ta ma związek z ogólnym stanem zdrowia danej osoby. Może ona długo pozostać zauważona, aż w końcu dotyka bardzo uciążliwie.