Kamica nerkowa, czy też moczowa (łac. nephrolithiasis, urolithiasis) to choroba występująca z powodu tworzenia się w nerkach lub drogach moczowych złogów zwanych kamieniami. Mocz zawiera pewną ilość substancji organicznych i nieorganicznych, które w ilości prawidłowej bądź patologicznej wytrącają związki chemiczne, a te z kolei występując w nadmiarze przybierają formę nierozpuszczalnych złogów. Rozwój kamicy nerkowej związany jest ze skłonnością do wytrącania z moczu rozpuszczonych w nim składników mineralnych lub organicznych. Sam proces rozpuszczania jest pojęciem względnym, ponieważ zależy od ilości rozpuszczalnika, temperatury, ilości substancji rozpuszczanej oraz samego ruchu rozpuszczalnika. Odpowiednie warunki powodują wytrącanie się kryształów substancji, a następnie tworzenie się kamieni powstających wskutek zwiększenia się stężenia substancji lub zmniejszenia przepływu moczu. Kryształki mineralne znajdujące się w moczu łączą się ze sobą tworzą skupiska. Mniejsze wydalane są z organizmu wraz z moczem lub zalegają w drogach moczowych. Ich objętość stopniowo wzrasta z powodu odkładania się na ich powierzchni kolejnych, nowych złogów mineralnych.

Kamienie pozostające w miedniczce nerki doprowadzają do stałego uszkadzania jej miąższu z powodu utrudnionego wydalania oraz zastoju moczu i zakażenia. Nie muszą jednak dawać żadnych objawów i mamy wówczas do czynienia z kamicą bezobjawową. O złogach w obrębie układu moczowego, np. w pęcherzu moczowym lub układzie zbiorczym nerek, pacjent dowiaduje się wówczas przypadkowo, zwykle podczas badań obrazowych typu USG jamy brzusznej wykonywanych z zupełnie innych, nie związanych z tą właśnie chorobą przyczyn. U większości pacjentów choroba objawia się napadem kolki nerkowej, która powstaje w sytuacji, kiedy kamień zmieniając położenie dostaje się do moczowodu. Ból spowodowany kamieniami nerkowymi wynika z rozciągnięcia miedniczki nerkowej i ściany moczowodu oraz przez wywołanie ucisku na torebkę otaczającą nerkę.

kamica nerkowa choroba

© pathdoc/Fotolia

Kamica nerkowa może występować w różnych formach

Kamica nerkowa to pojęcie określające cztery schorzenia układu moczowego. Mają one podobne objawy, lecz zupełnie inne przyczyny. Kamica cystynowa spowodowana jest wadą wrodzoną, natomiast kolejne rodzaje kamicy, czyli  fosforanowa, szczawianowa i moczanowa wynikają z błędów dietetycznych. Analogicznie kamienie powstałe w ich wyniku to kamienie fosforanowe, szczawianowe i moczanowe. Choroba występuje najczęściej w krajach wysokorozwiniętych. Ma to związek z większym spożyciem mięsa oraz soli kuchennej, a także z częściej występującą otyłością. Największa zachorowalność jest wśród osób pomiędzy 30. a 50. rokiem życia, a u kobiet dodatkowo pomiędzy 50. a 65. rokiem życia. Choroba częściej dotyka mężczyzn i dotyczy 1-2 % populacji. Częstość występowania choroby w krajach azjatyckich wynosi 1-5 % populacji, w Europie 5-10 %, a w Stanach Zjednoczonych wskaźnik wzrasta do 13 %. Najwyższy jest on w Arabii Saudyjskiej, gdzie choruje ponad 20 % populacji i ma to ścisły związek z wysokim spożyciem mięsa, które jest tam o 50 % wyższe niż w Europie. Średnio choroba dotyka około 5-7 % populacji.

Ryzyko wstąpienia kamicy nerkowej może być zwiększone w przypadku genetycznych predyspozycji

Kamica nerkowa występuje często u osób posiadających predyspozycje genetyczne do zachorowania. Ryzyko wzrasta u tych, u których przypadki choroby wystąpiły już w rodzinie. Stwierdza się wówczas zaburzenia metabolizmu pewnych substancji, które sprzyjają tworzeniu się kamieni moczowych. Obserwacje prowadzone od lat wskazują na kluczową rolę podłoża genetycznego w poszczególnych grupach oraz rasach na świecie. Przedstawiciele rasy białej chorują na kamicę nerkową aż 4 razy częściej niż osoby rasy czarnej i tak np. wśród Indian Ameryki Północnej co 4. osoba jest chora na kamicę nerkową.

kamica nerkowa

© freshidea/Fotolia

Kamica nerkowa jest oddzielną jednostką chorobową i nie ma związku z kamicą żółciową, w przypadku której kamienie zlokalizowane są w pęcherzyku żółciowym i przewodach żółciowych.

Ból występujący przy kamicy nerkowej jest jednym z najsilniejszych. Chorzy opisują go różnie, jednak zwykle jest on rozdzierający, umiejscowiony w okolicy lędźwiowej lub w okolicy nerki, promieniuje w dół brzucha i moczowodów, do wewnętrznej powierzchni uda. Pacjent cierpi wówczas również na nudności, wymioty, niepokój ruchowy, krwiomocz lub nawet omdlenia podczas bardzo silnego bólu. Czasami w zmniejszeniu bólu pomaga zmiana ułożenia ciała.