Krztusiec, inaczej koklusz, jest ostrą zakaźną chorobą układu oddechowego. Charakterystyczne dla tego schorzenia napady kaszlu oraz duszności wywoływane są przez bakterię Bordetella pertussispałeczkę krztuśca. Zachorować na krztusiec mogą wyłącznie ludzie, a jej przebycie powoduje nabycie długotrwałej odporności organizmu, chociaż mimo wszystko powtórne zarażenie jest możliwe.

Choroba jest bardzo zaraźliwa, przy czym ryzyko zachorowania rośnie wraz z bliskością i częstotliwością kontaktów z chorą osobą. Do zarażenia dochodzi poprzez kontakt bezpośredni lub drogą kropelkową. Winę za wysoki poziom zakaźności choroby ponosi jej długi okres wylęgania, wynoszący od 3 do 14 dni, przy czym chory zaraża przez kilka ostatnich dni tego okresu oraz aż do około 21 dni po wystąpieniu pierwszych objawów.

Obecnie krztusiec występuje rzadko, ale dawniej był nie tylko częstym, ale także nierzsyoadko śmiertelnym schorzeniem. Aktualnie, zgodnie z raportem z 2011 roku Światowej Organizacji Zdrowia, najwięcej przypadków zachorowania pojawia się w Australii (38.040), Indiach (35.217) i Stanach Zjednoczonych (18.610).

W Polsce również wciąż notuje się przypadki zachorowań – jak wskazują raporty zakładu Epidemiologii NIZP-PZH, w okresie od 1 stycznia do 15 lipca 2012 r. odnotowano 2.743 przypadki. Dane Narodowego Instytutu Zdrowia pokazują, że w naszym kraju liczba zachorowań od dłuższego czasu utrzymuje się na poziomie kilku tysięcy zachorowań rocznie. Na przykład w roku 1998 odnotowano 2.871 przypadków, w 2004 roku 2.954 przypadki. W 2011 roku liczba ta zmniejszyła się do 1669, aby rok później gwałtownie wzrosnąć aż do 4683 zachorowań. W kolejnych latach liczna przypadków ustabilizowała się oscylując koło dwóch tysięcy, dokładniej 2.182 przypadku w roku 2012 i 2102 w roku 2014.

krztusiec choroba

© goanovi/Fotolia

Krztusiec jest chorobą szczególnie niebezpieczną dla dzieci, wymienianą pośród dziesięciu chorób najczęściej doprowadzających do śmierci

Według danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), na świecie co roku wykrywa się nawet do 40 milionów zachorowań, czego aż 400 tysięcy kończy się zgonem. Niestety obecnie można zaobserwować wzrost zachorowań młodzieży i dorosłych na całym świecie. Ma to związek z zanikaniem odporności poszczepiennej, nabytej w dzieciństwie.

Krztusiec zwykle nie jest uwzględniany w diagnostyce przewlekłego kaszlu u osób dorosłych, ponieważ większość szybko diagnozowanych przypadków jego występowania dotyczy niemowląt i małych dzieci.

Diagnozowanie kokluszu u dorosłych pozostawia wiele do życzenia – często bywa niezdiagnozowany, lub diagnozuje się go źle, przez co zamiast leczyć dorosłą osobę pod tym kątem, lekarze dopatrują się u niej objawów astmy, alergii czy nawet raka płuc. Jest to problem tym istotniejszy, że nieleczony koklusz może prowadzić do groźnych komplikacji, na czele z zapaleniem płuc i ucha wewnętrznego, aż po ropniaki opłucnej i rozedmę płuc, kończy się więc długą i uciążliwą hospitalizacją chorego.

Kluczowe znaczenie dla niwelowania ryzyka powstawania powikłań i ograniczenia ryzyka zachorowania mają dla dorosłych i dzieci szczepienia przypominające oraz przede wszystkim dobra diagnostyka. Szczepionka zawiera toksoid tężcowy, małe dawki toksoidu błoniczego oraz bezkomórkowych komponentów pałeczki krztuśca, powinna więc być podawana zgodnie z zaleceniami i terminowo, dzięki czemu potencjalne ogniska choroby mogą być zduszone w zarodku.

Kontakt domowy z osobą chorą stwarza bardzo wysokie, bo aż do 80%, ryzyko zarażenia. Poziom zakaźności kokluszu można porównać tylko z odrą, ponieważ od jednej chorej osoby drogą kropelkową zwykle zaraża się od 12 do 17 osób.

Krztusiec nie jest typową chorobą wieku dziecięcego, jest wysoko zakaźny i dotyczy także osób starszych, dorosłych oraz młodzieży

Objawy dla tych grup nie są jednakowe, ponieważ mogą zależeć od wieku chorego a także od poziomu odporności związanej z przebytym w dzieciństwie szczepieniem. Bywa, że to właśnie osoby, u których objawy są najłagodniejsze, stanowią źródło zarażenia dla innych osób – same chorobę przechodzą łagodniej, ponieważ wciąż mają cząstkową, nabytą po szczepieniu odporność, ale nadal mogą być nosicielami pałeczek krztuśca i przekazywać je innym.

Laboratoryjne potwierdzenie diagnozy wiąże się z koniecznością wykonania dokładnych testów oraz z umiejętnym interpretowaniem wyników. Co do zasady, leczenie krztuśca uważa się za trudne, tym bardziej, że dobór odpowiedniego antybiotyku uzależniony jest od ewentualnych powikłań towarzyszących chorobie i wystąpienia wtórnego nadkażenia bakteryjnego dróg oddechowych.

 

krztusiec

© Barabas Attila/Fotolia

Szczepionka, aby jej skuteczność była pełna, powinna być powtarzana wielokrotnie w ciągu życia każdego człowieka a i to nie daje tak naprawdę gwarancji nabycia całkowitej odporności.

Odnotowywano przypadki zachorowań zarówno u osób nieszczepionych ale także u szczepionych niepełnym schematem oraz, co gorsza, u osób w pełni zaszczepionych, które nie zdawały sobie sprawy, że odporność z czasem coraz bardziej maleje. To sprawia, że krztusiec jest jedną z chorób sprawiających największe problemy nie tylko chorym ale również lekarzom chorób zakaźnych.

Powikłania krztuśca oraz wywołane nim przypadki śmierci występują najczęściej u niemowląt. Do głównych, najczęściej spotykanych powikłań zalicza się zapalenie płuc, zapalenie oskrzeli, zapalenie ucha środkowego, bezdech, drgawki, zapalenie mózgu oraz krwawienie do ośrodkowego układu nerwowego.