Niewydolność nerek jest stanem upośledzenia nerek ponad fizjologiczne możliwości ich kompensacji. Niewydolność nerek może być przewlekła lub ostra i jest to choroba bardzo niebezpieczna dla zdrowia i życia. Pierwszymi objawami zaburzeń podstawowej funkcji nerek, czyli oczyszczania organizmu, są rzadsze oddawanie moczu oraz obrzęki rąk, nóg i całego ciała.

Dzięki prawidłowej czynności nerek wszystkie narządy i tkanki w organizmie pracują w optymalnych warunkach. Wydolność nerek to podstawowy wskaźnik ich czynności. Niewydolność nerek prowadzi do niewystarczającego usuwania wody z organizmu i oczyszczania krwi, co skutkuje przewodnieniem, zatrzymaniem funkcji regulacyjnych (za które odpowiedzialne są nerki) oraz wzrostem stężenia produktów przemiany materii i toksyn. Wskutek niewydolności nerek dochodzi do zaburzenia funkcji wszystkich organów ich tkanek, do których dociera „zanieczyszczona” krew.

Wyróżniamy 2 typy niewydolności nerek:

  1. Ostra niewydolność nerek – odwracalna, o gwałtownym przebiegu.
  2. Przewlekła niewydolność nerek – nieodwracalna i postępująca, stopniowo prowadzi do nieuniknionej utraty funkcji nerek. Na samym początku zaburzone funkcjonowanie nerek nie ma wpływu na funkcjonowanie innych organów i chory nie musi odczuwać żadnych objawów klinicznych lub objawy mogą być niecharakterystyczne, takie jak np. nadciśnienie tętnicze.
niewydolność nerek

©khosrork/Fotolia

Wyróżniamy pięć kategorii według stopnia zaawansowania niewydolności nerek – trzy najcięższe kategorie określa się jako przewlekła niewydolność nerek (PNN)

W ocenie czynności nerek najważniejszym kryterium laboratoryjnym jest współczynnik przesączania kłębuszkowego, zwany również GFR (ang. glomerular filtration rate), określający ilość przefiltrowanego osocza w jednostce czasu, poziom kreatyniny i mocznika w surowicy, ilość wytwarzanego moczu (diureza), a także poziom białka traconego w moczu. Prawidłowy wynik GFR to ponad 90 ml na minutę – z przewlekłą niewydolnością nerek mamy do czynienia wtedy, gdy GFR jest trwale mniejsze niż 60 ml na minutę. Warto zauważyć, że nie wszystkie przewlekłe choroby nerek jednoznacznie wskazują na przewlekłą niewydolność nerek.

Wyróżniamy 5 stadiów przewlekłej choroby nerek w zależności od wielkości GFR – każde wyższe stadium to automatycznie większe upośledzenie czynności nerek, poważniejsze zaburzenia ich funkcjonowania i powikłania będące rezultatem niewydolności. Stadia przewlekłej choroby nerek to:

  1. Choroba nerek z prawidłowym GFR (zwykle występuje albuminuria) – GFR ≥ 90 ml na minutę.
  2. Przewlekła niewydolność nerek wczesna – GFR 60-89 ml na minutę.
  3. Przewlekła niewydolność nerek umiarkowana – GFR 30-59 ml na minutę.
  4. Przewlekła niewydolność nerek ciężka – GFR 15-29 ml na minutę.
  5. Przewlekła niewydolność nerek schyłkowa (mocznica) – GFR

W ostatnim stadium choroby nerek nieuniknione jest leczenie nerkozastępcze. Przewlekła niewydolność nerek to oznaka zniszczenia znacznej części nerek przez chorobę – nerki nie są w stanie pełnić swoich podstawowych funkcji, czyli wydalania toksyn z organizmu wraz z moczem. Stopnie zaawansowania PNN określamy przy pomocy wskaźnika filtracji kłębuszkowej (GFR). O przewlekłej niewydolności nerek możemy mówić wtedy, gdy szybkość przesączania kłębuszkowego spada poniżej poziomu 80 ml na minutę na 1,73 mpowierzchni ciała – oznacza to obniżenie prawidłowego przesączania kłębuszkowego nerek o 20-30%. Rozpoznawany zostaje wtedy okres utajonej przewlekłej niewydolności nerek. Chory na PNN jest najbardziej narażony na zatrucie organizmu w ostatnim stadium nazywanym mocznicą – dotyczy to niemal wszystkich narządów, komórek i tkanek. Stopień upośledzenia czynności nerek zależny jest od stopnia zaawansowania zmian w tkance śródmiąższowej nerek. Przewlekła niewydolność nerek może pojawić się jako następstwo takich chorób jak:

  • choroby kłębuszków nerkowych,
  • choroby naczyń nerkowych,
  • patologie cewkowo-śródmiąższowe,
  • wielotorbielowatość nerek.

Przewlekła choroba nerek należy do zaburzeń powszechnych, szczególnie wśród osób w starszym wieku

Bardzo dużo ludzi choruje na zaburzenia będące jej bezpośrednią przyczyną – nadciśnienie tętnicze, cukrzycę oraz miażdżycę. Co roku na przewlekłą chorobę nerek choruje 150 osób spośród miliona badanych, a szczególnie często występuje w starszym wieku, pojawiając się u około 30% osób, które ukończyły 65 lat. Lekarze szacują, że w ciągu najbliższych lat zachorowalność na przewlekłą chorobę nerek może zwiększyć się nawet dwukrotnie.

Przewlekłej chorobie nerek mogą towarzyszyć niepokojące objawy, do których zaliczamy:

  • mętny mocz o ostrej woni przypominającej amoniak;
  • krwisty mocz o ciemnej barwie;
  • pienienie w moczu;
  • pieczenie i bolesność podczas oddawania moczu;
  • częstomocz lub skąpomocz;
  • oddawanie moczu w nocy;
  • opuchlizna rąk, nóg, stóp, kostek;
  • obrzęki wokół oczu;

©bluebay2014/Fotolia

  • bolesność pod żebrami, która nie nasila się w czasie ruchu;
  • wymioty;
  • gorączka;
  • łuszczenie się skóry;

  • niesmak i zapach amoniaku w ustach;
  • podwyższone ciśnienie krwi;
  • apatia lub nadpobudliwość;
  • bladość;
  • senność;
  • bóle głowy.

Przeczytaj również:     Borelioza-objawy Wrzód miękki-przebieg