Odleżyna (łac. decubitus) powstaje na skutek długotrwałego ucisku i związanego z tym niedotlenienia tkanek. Tworzy się ona w miejscu, gdzie części kostne stykają się z podłożem, najczęściej u osób obłożnie chorych, które pozostają unieruchomione w łóżku lub są nieprzytomne. Osoby zdrowe nawet podczas głębokiego snu nieświadomie zmieniają pozycję ciała co 15–20 minut. Organizm sam dba w ten sposób, by z powodu ucisku żaden z narządów, a także skóra, nie był narażony na niedokrwienie. Odleżyny najczęściej powstają w okolicy kości krzyżowej, pośladków, na piętach i kostkach, ale także w obrębie błony śluzowej.

Odleżyna jest ogniskiem martwicy przechodzącym w owrzodzenie skóry, tkanki podskórnej, a nawet mięśni i kości, przeważnie wtórnie zakażonym. Trudno się ją leczy, dlatego dużo prościej jest zapobiegać jej powstawaniu. Jakość zapobiegania odleżynom i ich leczenia znacznie wzrosła w ostatnich latach, jednak wciąż stanowią one częsty problem dla opieki zdrowotnej. Na ich powstawanie narażone są osoby w podeszłym wieku, unieruchomione na wózku lub w łóżku.

odleżyny

© dplett/Fotolia

ODLEŻYNY POJAWIAJĄ SIĘ W SKUTEK SILNEGO UCISKU

U osób unieruchomionych, nieprzytomnych, będących pod wpływem silnych środków uspokajających lub poruszających się na wózku inwalidzkim ciężar ciała dociska tkanki miękkie skóry do twardego podłoża (np. łóżka czy wózka inwalidzkiego) i powoduje niedokrwienie, a następnie obumieranie tkanek. Silny ucisk może doprowadzić do powstania odleżyn już po upływie godziny, a jeśli nie są one leczone, mogą doprowadzić do zakażenia organizmu i w konsekwencji nawet do śmierci chorego.

Mimo postępu medycyny, chirurgii, opieki pielęgniarskiej i edukacji w zakresie samodzielnych czynności pielęgnacyjnych, są to często występujące przypadki. Osoby powyżej 75. roku życia są bardziej narażone na powstawanie odleżyn, ale z powodu różnego tempa starzenia się u młodszych pacjentów z delikatną skórą także mogą być one problemem. Jeżeli dana osoba przez długi czas pozostaje w jednej pozycji bez przenoszenia ciężaru swojego ciała, niemal pewne jest wystąpienie zmian. Odleżyny rozwijają się najczęściej w miejscach takich, jak łokcie, pięty, biodra, kostki, barki, plecy i tylna część głowy, czyli nad wystającymi elementami kostnymi.

Występuje kilka stopni odleżyn w zależności od ich zaawansowania

Odleżyny klasyfikuje się między innymi w skali Torrance’a zawierającej pięć stopni:

  • I stopień – zaczerwienienie powstałe w efekcie reaktywnego przekrwienia i blednące po lekkim ucisku,
  • II stopień – rumień nie ustępuje po zniesieniu ucisku, jest nieblednącym zaczerwienieniem; często pojawia się ból oraz obrzęk, uszkodzenie naskórka i pęcherze,
  • III stopień – uszkodzenie pełnej grubości skóry do tkanki podskórnej; na dnie rany znajdują się żółte masy rozpadających się tkanek lub czerwona ziarnina; brzeg rany jest dobrze odgraniczony, a dookoła występuje rumień i obrzęk,
  • IV stopień – dochodzi do uszkodzeń obejmujących tkankę podskórną; dno rany zawiera już martwicze masy koloru czarnego, a jej brzeg jest zwykle dobrze odgraniczony; martwica może również obejmować otaczające tkanki,
  • V stopień – martwica obejmuje głębsze tkanki, np. powięzie i mięśnie, a nawet stawy i kości; dno rany zawiera martwicze masy tkanek koloru czarnego.
odleżyny choroba

© Pavel Losevsky/Fotolia

U ludzi zdrowych łagodna forma odleżyny odczuwalna jest jako mrowienie oraz ból pojawiający się w momencie, gdy za długo siedzą w jednym miejscu lub nie zmieniają nienaturalnej pozycji ciała. Objawy te wskazują na utrudniony przepływ krwi w miejscach zbyt długo uciskanych. Stan taki utrzymujący się przez dwie lub więcej godzin może doprowadzić do uszkodzenia tkanek i ich martwicy.

Częstość występowania odleżyn została poddana badaniom w kilku krajach i określono ją na 18,1% w stadium 1-4. Przebadano 5947 pacjentów z 25 szpitali w 5 krajach Europy. Po wykluczeniu owrzodzenia stadium I wartość ta wynosiła 10,5%. Badania wśród pacjentów szpitali intensywnej opieki medycznej wykazywały częstość występowania odleżyn od 10,1% do 17%. Odpowiednią opiekę profilaktyczną otrzymało jedynie 9,7% pacjentów.

Przeczytaj również:     Róża-przebieg Skręcenie stawu