Ostra reakcja na stres to ogół objawów występujących w związku z urazem psychicznym. Określa się ją również ostrym zaburzeniem stresowym (z języka angielskiego ASD – acute stress disorder). Okres występowania objawów waha się od kilku dni do nawet czterech tygodni. Najczęściej występującymi objawami są:

  • derealizacja (odczucie obcości świata);
  • depersonalizacja (odczucie obcości samego siebie i swojego ciała);
  • poczucie odrętwienia;
  • oszołomienie;
  • kłopoty z pamięcią;
  • gniew i złość;
  • rozpacz;
  • izolacja, unikanie innych osób;
  • odczucie odrętwienia;
  • dziwne zachowania różnego rodzaju .

Osoba doświadczająca ostrych zaburzeń stresowych ma wrażenie, że świat wokół jest nierealny, ma wrażenie, że wszystko to tylko senne majaki. Bywa, że taki stan wywołany jest zmianą sytuacji społecznej chorego, częściej jednak objawy występują na skutek wypadku, napadu, pożaru lub innej katastrofy. Stan chorego doświadczającego silnego stresu określa się w takiej sytuacji mianem szoku psychicznego.

Szczególnie przerażające, traumatyczne wydarzenia takie jak gwałt, wypadek, bycie świadkiem lub celem ataku terrorystycznego lub gwałtownej śmierci, mogą wywołać szereg objawów, łącznie charakteryzujących zespół stresu pourazowego, nazywanego również symptomem PTSD (z angielskiego post – traumatic stress disorder).

Osoba doświadczająca stresu pourazowego boryka się z natrętnymi wspomnieniami przeżytej traumy, z koszmarami sennymi oraz z uczuciem lub przeświadczeniem, że to zdarzenie powtarza się, zarówno we śnie jak i na jawie. Z tego powodu osoby cierpiące na ten zespół zazwyczaj unikają rozmów na ten temat oraz miejsc i rzeczy, które mogą wywoływać nieprzyjemne wspomnienia.

ostra reakcja na stres

© chrupka/Fotolia

Ostra reakcja na stres a depresja

Cierpiący na symptom PTSD w pierwszym momencie mogą sprawiać wrażenie chorujących na depresję. Mogą unikać towarzystwa, zamykać się w sobie, reagować na bodźce drażliwością lub gniewem. Zachodzi również ryzyko popełnienia samobójstwa, które czasem wydaje się choremu jedyną ucieczką od dręczących wspomnień i koszmarów. Dlatego szczególnie ważne jest obserwowanie bliskich lub znajomych osób, które doświadczyły jakiejś tragedii, oraz zastosowanie odpowiedniego leczenia w przypadku siebie samego, aby minimalizować reakcję organizmu na stres.

Często osoby dotknięte jakąś tragedią odsuwają się, unikają towarzystwa i mogą nawet być nieprzyjemne w sytuacji, kiedy ktoś próbuje się do nich zbliżyć. Warto jednak pamiętać, że to ludzie potrzebujący pomocy, którym bez pomocy specjalisty ciężko będzie powrócić do stanu psychicznej równowagi. Namówienie do rozpoczęcia terapii może nawet uratować takiej osobie życie. Z pewnością sprawi również, że jej dalsze funkcjonowanie będzie łatwiejsze, a ból psychiczny i stres zmniejszą się.

Zarówno ostra reakcja na stres jak i zespół pourazowy to schorzenia, które wymagają leczenia dwutorowego – z jednej strony niezbędna jest pomoc psychologiczna, z drugiej praktykuje się stosowanie leków przeciwdepresyjnych i przeciwlękowych. Ponieważ niektóre silniejsze leki mogą uzależniać, powinny być przyjmowane pod kontrolą lekarza, co pozwoli na odstawienie ich w odpowiednim momencie, zanim jeszcze chory przyzwyczai się do nich do tego stopnia, że nie będzie mógł funkcjonować bez nich.

W międzynarodowej klasyfikacji chorób (ICD) poza ostrą reakcją na stres i zaburzeniami stresowymi pourazowymi wyróżnia się również zaburzenia adaptacyjne, stanowiące typową reakcję na nowe sytuacje.

Ostra reakcja na stres jak wspomniano wyżej, jest następstwem działania stresorów takich jak wypadki, katastrofy itp.

Objawy można zaobserwować krótko po zadziałaniu bodźca. Obejmują one:

  1. Objawy lękowe stresu:
  • pobudzenie układu współczulnego, powodujące przyspieszenie akcji serca, drżenie, pocenie się, suchość ustach, dygotanie a także odczucie silnego bicia i ciężaru serca;
  • objawy z brzucha i klatki piersiowej, takie jak dławienie, kłucie w klatce piersiowej, utrudnienia oddychania, nudności i uczucie dyskomfortu w jamie brzusznej;
  • pogorszenie kondycji psychicznej, w tym obawa przed utratą kontroli, szaleństwem, śmiercią, nieotrzymaniem pomocy, depersonalizacja, derealizacja, poczucie znalezienia się na krawędzi, trudności z koncentracją, drażliwość, zaburzenia zasypiania, uczucie pustki w głowie, oszołomienie;
  • napięcie prowadzące nawet do bólu mięśni, niepokój, niezdolność do efektywnego odpoczywania;

© kishivan/Fotolia

  • inne objawy odczuwane w obrębie całego ciała, takie jak zimne dreszcze, uderzenia gorąca, swędzenie, drętwienie, uczucie obecności ciała obcego w gardle;
  • nadmiernie silne reagowania na sytuacje wywołujące przestrach lub zaskoczenie.

  1. Objawy specyficzne w przypadku ostrej reakcji na stres:
  • odizolowanie się od społeczeństwa;
  • dezorientacja i dekoncentracja;
  • gniew i agresja, w tym również słowna;
  • bezcelowa aktywność lub poziom aktywności niedostosowany do rzeczywistych potrzeb;
  • rozpacz i żal trudne do opanowania.