Pokrzywka (łac. urticaria) to różnorodna grupa chorób, których przyczyna jest wieloraka, często nie znana, ale wszystkie mają porównywalny obraz kliniczny. Nazwa wywodzi się od pokrzywy, której włoski powodują oparzenia podobne do zmian skórnych występujących przy pokrzywce. Objawem choroby jest pojawienie się wykwitu pierwotnego w postaci bąbla pokrzywkowego, który powstaje w wyniku rozszerzenia i zwiększenia przypuszczalności naczyń krwionośnych. Jest typowym objawem zewnętrznym przy pokrzywce obrzęku skóry właściwej, ale wykwitom na skórze może towarzyszyć ponadto obrzęk naczynioruchowy. Pokrzywka pojawia się przynajmniej raz w życiu u 15% do 20% populacji.

Dwukrotnie rzadziej występuje u mężczyzn niż u kobiet. Diagnozowana jest najczęściej pomiędzy 30. a 40. rokiem życia, natomiast rzadko stwierdza się pierwsze przypadki zachorowań u osób po 60. roku życia. Ze względu na czas trwania objawów wyróżnia się postać ostrą i przewlekłą. Postać ostra trwa mniej niż 6 tygodni i odnotowuje się ją częściej niż przewlekłą. Dotyczy około 50% populacji z objawami choroby. Pokrzywka przewlekła trwa natomiast dłużej niż 6 tygodni.

pokrzwka

© highwaystarz/Fotolia

Uwzględniając etiologię rozróżnia się następujące rodzaje pokrzywek:

  1. Pokrzywka idiopatyczna (samoistna) przebiega w dwóch formach:
  • ostrej;
  • przewlekłej, z obrzękiem naczynioruchowym, bez obrzęku naczynioruchowego oraz nawracający obrzęk naczynioruchowy bez pokrzywki.
  1. Pokrzywka fizyczna, która jest dzielona na:
  • pokrzywkę dermograficzną, mającą miejsce, kiedy na skutek tarcia po 1- 5 minutach pojawią się bąble, dotyka ona około 5% populacji;
  • pokrzywka z zimna powstająca w wyniku działania zimnego powietrza, wody lub wiatru;
  • pokrzywka opóźniona z ucisku będąca skutkiem uciśnięcia skóry, zwykle bolesna, a bąble i obrzęk głębokich warstw skóry pojawiają się po 1–3 godzinach;
  • pokrzywka wibracyjna powstająca np. w wyniku działania młota pneumatycznego;
  • pokrzywka cieplna będąca skutkiem działania zlokalizowanego ciepła;
  • pokrzywka słoneczna będąca reakcją na światło nadfioletowe lub widzialne.
  1. Pokrzywka cholinergiczna objawiająca się wzrostem temperatury ciała, np. po wysiłku fizycznym lub biernym ogrzaniu ciała, nie jest związana ze wstrząsem anafaliktycznym; okrągłe grudki o średnicy 2–4 mm pojawiają się po 2 – 20 minutach u około 11% populacji.
  2. Powysiłkowa reakcja anafilaktyczna, występująca często z pokrzywką olbrzymią, obrzękiem naczynioruchowym, zaburzeniami oddychania i anafilaksją.
  3. Pokrzywka wodna będąca skutkiem kontaktu z wodą.
  4. Pokrzywka pokarmowa, rozróżniana na:
  • alergiczną, będącą reakcją na np. orzechy, ryby, skorupiaki, pszenicę, jaja, mleko, soję i różne owoce;
  • niealergiczna, będąca reakcją na działanie wyzwalaczy histaminy np. truskawki, ser, szpinak, bakłażan, homary i pomidory oraz bakterii zawartych w rybach z rodziny Scombridae, np. tuńczyk, makrela, które wytwarzają histaminę;
  • spowodowana dodatkami do żywności typu benzoesany, siarczyny, glutaminian sodu, penicylinę, barwniki spożywcze.
  1. Pokrzywka polekowa:
  • pokrzywka alergiczna wywołana uczuleniem na niektóre substancje takie jak penicylinę i inne antybiotyki beta-laktamowe oraz środki znieczulające miejscowo;
  • pokrzywka niealergiczna – wywołana np. przez kwas acetylosalicylowy i inne niesteroidowe leki przeciwzapalne, powodujące zaostrzenie objawów w 20 – 40% przewlekłej pokrzywki idiopatycznej, radiologiczne środki cieniujące, opioidy, leki zwiotczające mięśnie szkieletowe.
  1. Pokrzywka kontaktowa wywołana przez lateks, pokarmy np. orzechy, ryby, skorupiaki, substancje chemiczne typu aldehyd mrówkowy w odzieży, żywice, ślinę zwierząt, nadsiarczan amonu znajdujący się w kosmetykach, pokarmach, dająca najczęściej postać ostrą.
  2. Pokrzywka wywołana przez alergeny wziewne, rzadko występująca, a u części chorych z zespołem alergii jamy ustnej uczulonych na alergeny wziewne objawy występują w wyniku reakcji krzyżowej z alergenem pokarmowym takim jak brzoza – jabłka, orzechy laskowe i pomidor, bylica – seler, jabłka i kiwi, ambrozja – melony i banan.

Pokrzywka o charakterze idiopatycznym najczęściej występuje u kobiet

Szacuje się, że około 3% społeczeństwa europejskiego cierpi na pokrzywkę idiopatyczną o charakterze przewlekłym. U kobiet najczęściej występuje pokrzywka idiopatyczna i pokrzywka świetlna, a u mężczyzn pokrzywka opóźniona z ucisku i cholinergiczna. Dzieci dotyka zwykle pokrzywka ostra i z zimna, natomiast idiopatyczna, aspirynowa, z ucisku i cholinergiczna pojawia się u nich epizodycznie. Przed 16 rokiem życia choroba występuje u około 3-6% ogółu populacji dzieci i częściej dotknięci są nią pacjenci z atopowym zapaleniem skóry czy katarem siennym.

pokrzywka choroba

© tinglee1631/Fotolia

Pokrzywka z zimna częściej występuje w krajach skandynawskich niż w basenie Morza Śródziemnego, natomiast pokrzywka cieplna odwrotnie, dominuje w krajach śródziemnomorskich. Pokrzywka o podłożu fizykalnym to najczęściej wywołana i opóźniona z ucisku.

Przeczytaj również:     Pokrzywka Zatrucie alkoholem-przyczyny