Przewlekła niewydolność żylna, w skrócie PNŻ, to stan chorobowy charakteryzujący się wystąpieniem objawów zastoju krwi w żyłach na skutek wstecznego przepływu żylnego, czyli refluksu, lub też na skutek zwężenia bądź niedrożności żył.

Do przewlekłej niewydolności żylnej może dojść w związku z:

  • żylakami kończyn dolnych;
  • zespołem pozakrzepowym powstałym wskutek zakrzepicy żył głębokich;
  • niewydolnością zastawek żylnych – mogą to być wrodzone zespoły chorobowe, przebiegające z zaburzeniami zastawek żylnych, albo ich nabyte uszkodzenie;
  • uciskiem zewnętrznym na żyłę, występującym na przykład w zespołach uciskowych, takich jak zespół usidlenia tętnicy podkolanowej; fizjologicznie zachodzi on w okresie ciąży.

Przewlekła niewydolność żylna to bardzo powszechne schorzenie. Dotyka niemal połowę dorosłej populacji. Schorzenie to obejmuje objawy związane z zastojem krwi żylnej. Przewlekła niewydolność żylna występuje aż u 47% kobiet i 37% mężczyzn w Polsce. W młodszych grupach wiekowych, u osób do 35. roku życia, występuje sześciokrotnie częściej u osób płci żeńskiej. U osób starszych, powyżej 65. roku życia, stosunek ten wynosi 1,5:1. Owrzodzenie podudzi występuje u 0,3% osób w grupie wiekowej 41-50 lat oraz do 7% w grupie wiekowej 61-70 lat.

Omawiane zmiany w obrębie kończyn dolnych mogą doprowadzić do powstania trwałych obrzęków, żylaków, które nieleczone doprowadzają do poważnych zmian troficznych w obrębie goleni. Z tego powodu nie wolno lekceważyć żadnych objawów związanych z zaburzeniem przepływu krwi w nogach.

U osób zdrowych współpraca pomiędzy żyłami, a konkretnie ich elastycznymi ścianami i prawidłowo funkcjonującymi zastawkami, a mięśniami kończyn dolnych zachodzi w sposób prawidłowy. Dzięki temu zapewniony jest optymalny przepływ krwi z dolnych partii ciała w kierunku serca. Zastawki żylne pełnią niezwykle ważną funkcję, ponieważ zapobiegają cofaniu się krwi w żyłach, do czego może dochodzić chociażby pod wpływem grawitacji. Co więcej mięśnie, które kurcząc się uciskają na żyły, pomagają w naprowadzaniu przepływu krwi we właściwym kierunku. Zaburzenia tego mechanizmu mogą doprowadzić do nadmiernego wzrostu objętości krwi w naczyniach, co dzieje się na skutek cofania się krwi i w rezultacie może doprowadzić do niewydolności żylnej. Do zaburzeń przepływu krwi w żyłach mogą też prowadzić przewężenia, albo nawet niedrożność żył, zarówno powierzchownych, jak i głębokich.

przewlekła niewydolność żylna

©nixki/Fotolia

Niewydolność żylna kończyn dolnych jest procesem chorobowym, w którym ujawniają się objawy zastoju w krążeniu kończyn dolnych

Następuje to wskutek nieprawidłowego działania zastawek żylnych, czego bezpośrednią przyczyną jest wsteczny przepływ, czyli refluks żylny i tworzenie się żylaków. Rzadziej niewydolność żylna w obrębie nóg zachodzi na skutek zwężenia światła żyły, jej niedrożności albo podniedrożności, które spowodowane są zakrzepicą lub zmianami wstecznymi w przebiegu zespołu pozakrzepowego.

Przewlekła niewydolność żylna początkowo objawia się niewielkimi obrzękami w okolicy kostek, które nasilają się pod koniec dnia. Następnie pojawiają się bóle goleni, skurcze mięśni, żylaki stają się bardziej widoczne. Dalszy postęp zmian z czasem doprowadza do stwardnienia skóry i tkanki tłuszczowej znajdującej się pod skórą oraz charakterystycznych, brunatnych przebarwień i stanów zapalnych skóry. W mocno nasilonych postaciach niewydolności żylnej na łydkach, tuż nad kostką, po wewnętrznej stronie goleni, może pojawić się trudno gojące się owrzodzenie żylne.

Przewlekła niewydolność żylna została uznana za chorobę cywilizacyjną. Dotyczy 40-60% kobiet i 20-40% mężczyzn. Żylaki nóg częściej występują u kobiet, szczególnie w wieku rozrodczym. Schorzenie to jest dziedziczne. W sytuacji, gdy oboje rodzice mieli żylaki, ryzyko ich rozwoju u dziecka wynosi około 90%. W przypadku zaś, gdy zmiany zachodzą u jednego z rodziców, prawdopodobieństwo, że wystąpią one u córki, wynosi 62%, natomiast u syna – 25%. Objawy przewlekłej niewydolności żylnej nasilają się z wiekiem.

Przewlekła niewydolność żylna – choroby nie wolno lekceważyć i należy szybko poddać się leczeniu

Żylaki kończyn dolnych dość często postrzegane są przez pacjentów jedynie jako defekt kosmetyczny, który wystarczy ukryć pod odzieżą, po czym można o nich zapomnieć. Tymczasem choroby żylnej nie można lekceważyć. Trzeba pamiętać, że już pierwsze sygnały takich zaburzeń powinny skłonić do wizyty u lekarza pierwszego kontaktu, który w razie potrzeby skieruje pacjenta do specjalisty, i poddania się leczeniu.

przewlekła niewydolność żylna opis

©tussik/Fotolia

Rozpoczętego procesu chorobowego nie da się niestety całkowicie cofnąć, jednak można go zatrzymać lub choćby spowolnić. Należy też mieć na uwadze, że pojawiające się pajączki naczyniowe nie są jedynie problemem kosmetycznym, lecz początkiem poważnej choroby wymagającej leczenia.

Taka choroba żylna prowadzi do rozwoju owrzodzenia żylakowego. Niegojące się wrzody mogą ulegać zakażeniom, a kolejnym powikłaniem, występującym zwykle dopiero po wielu latach nieleczonej niewydolności, są postępujące zmiany skórne pod postacią przebarwień, stwardnień skóry i tłuszczowej tkanki podskórnej. Przewlekła niewydolność żylna może być przyczyną poważnych powikłań, w tym nawet unieruchomienia pacjenta.