Płucna choroba serca (łac. cor pulmonale), nazywana także prawostronną niewydolnością lub sercem płucnym, to rozstrzeń lub przerost mięśni prawej komory serca. Cierpią na nią osoby chore na nadciśnienie płucne powodowane przez choroby miąższu płuc lub naczyń płucnych. Nadciśnienie zwiększa intensywność kurczenia się prawej komory serca, a to z kolei powoduje z czasem upośledzenie jej prawidłowego działania oraz zmianę struktury. Dzieje się tak, ponieważ powiększona prawa komora pracuje mniej wydajnie przy zwiększonym wysiłku mięśnia i jej wydolność po pewnym czasie zawodzi. Choroba ta występuje w postaci ostrego lub przewlekłego serca płucnego.

Ostre serce płucne, nazywane inaczej ostrym zespołem płucno – sercowym, powstaje na skutek nagłego wzrostu ciśnienia krążenia płucnego (małego) wywołanego przez zatorowość płucną powstałą na skutek całkowitego lub częściowego zatkania tętnicy płucnej. Zatory najczęściej wywoływane są przez skrzepy krwi, ale może również dojść do zatkania tętnicy lub jej odgałęzień przez powietrze i tłuszcz.

serce płucne choroba

© Artemida-psy/Fotolia

W niektórych przypadkach serce płucne może prowadzić nawet do zgonu

Choroba pojawia się jako następstwo pierwotnych zmian chorobowych dotykających układ oddechowy lub naczynia płucne. Zmiany te są powodem nadciśnienia w tętnicy płucnej, co z kolei prowadzi do przewlekłego przeciążenia prawej komory. Przewlekłe serce płucne to jedna z dziesięciu najczęstszych przyczyn zgonów, ponieważ dla człowieka szczególnie groźne jest jednoczesne występowanie niedomogów układów krążenia i oddechowego. Ponadto zmiany mają postępujący i nieodrwiwany charakter.

Charakterystyczne objawy w początkowym stadium są identyczne, jak w chorobie pierwotnej – najczęściej są to duszności, kaszel i szybsze męczenie się. W późniejszym stadium dochodzą objawy typowe dla niewydolności prawej komory, czyli powiększenie wątroby, poszerzenie żył szyjnych, obrzęki nóg, płyn w jamie brzusznej, sinica, utrata przytomności i bóle sugerujące dusznicę piersiową.

W przypadku serca płucnego konieczne jest wykonanie szczegółowych badań, jak pomiar ciśnienia płucnego

Diagnoza przewlekłego serca płucnego często jest utrudniona, co wynika z anatomopatologiczności definicji choroby. Niezbędne jest wykazanie, że przerost prawej komory ma związek z chorobami mającymi wpływ na czynność płuc i ich budowę (za wyjątkiem zmian w płucach powiązanych z chorobami lewej komory lub wadami wrodzonymi serca).

Kryterium przerostu prawej komory serca, zgodne z wytycznymi WHO, oparte jest na pomiarze masy wolnej ściany prawej komory wg Fultona. Od dłuższego czasu podejmowane są próby zastąpienia takiej definicji przewlekłego serca płucnego definicją hemodynamiczną. Dzięki temu rozpoznanie choroby następowałoby u chorych ze stwierdzonym nadciśnieniem płucnym, jeśli wcześniej wykluczy się inne schorzenia, które mogłyby być przyczyną nadciśnienia. Taka zmiana definicji stawia przewlekłe serce płucne w trzeciej grupie nowoczesnego podziału nadciśnienia płucnego jako „nadciśnienie płucne związane z chorobami układu oddechowego i z hipoksją”.

Pomiar ciśnienia płucnego przeprowadza się w badaniu hemodynamicznego krążenia płucnego. Jeśli wynik badania wskazuje na średnie ciśnienie w tętnicy płucnej na poziomie co najmniej 25 mm Hg, rozpoznaje się nadciśnienie płucne. Badanie to jest z powodu swojej inwazyjności wykonywane w bardzo niewielu pracowniach hemodynamicznych. Poza nim wykorzystuje się także echokardiografię, która poza nadciśnieniem może wykazać również przerost prawej komory serca.

serce płucne

© flashmovie/Fotolia

W profilaktyce serca płucnego najważniejsze jest kontrolowanie ciśnienia krwi wędrującej do płuc, ponieważ nadciśnienie płucne nie tylko prowadzi do prawostronnej niewydolności, ale także może być przyczyną szeregu innych powikłań, z których każde może stanowić zagrożenie dla życia.

Serce płucne występuje w następstwie choroby płuc, dlatego często jego objawy przypisuje się właśnie chorobie leżącej u podstaw. Z tego powodu nieznane są statystyki dotyczące częstości występowania płucnej choroby serca oraz umieralności – wszelkie dane należy uznać za zaniżone. Szukając ich w międzynarodowym spisie chorób, znajdziemy przewlekłe serce płucne pod numerem 127.9 jako odrębną jednostkę chorobową. Wszystkie schorzenia wywołujące nadciśnienie płucne powinny być leczone, a chore osoby powinny regularnie konsultować się w ich sprawie z pulmonologiem.