Ściana każdej tętnicy składa się kilku warstw i jeżeli z jakichkolwiek powodów jedna z nich osłabnie, może pod wpływem ciśnienia krwi dojść do poszerzenia się światła tętnicy i pojawienia się wybrzuszenia przypominającego worek. Tak właśnie powstaje tętniak mózgu, który w dodatku może w każdej chwili pęknąć.

Tętniak (z łacińskiego aneurysyma, z angielskiego aneurysym) to poszerzenie tętniczego naczynia krwionośnego (bardzo rzadko żyły), przez które przepływa krew. Ściany tętniaków są słabe i cienkie, przez co w każdej chwili mogą ulegać niespodziewanym pęknięciom. Przepływ krwi przez tętniaki może być zaburzony, a w naczyniach tworzą się skrzepliny. Krew do mózgu dostarczają tętnice połączone w tzw. koło tętnicze Willis´a, a większość tętniaków mózgu tworzy się w przedniej jego części, najczęściej w miejscu rozwidlania się tętnic. W ośrodkowym układzie nerwowym tętniak może przybierać różne formy – może być wrzecionowaty, workowaty, prosowaty lub rozwarstwiający.

Zwykle o tym, że ktoś ma tętniaka dowiaduje się przypadkiem, na przykład podczas badań okresowych lub w czasie pobytu na szpitalnym oddziale ratunkowym. Tętniaki mózgu występują u około 5% populacji i gdy są małe, najczęściej nie dają żadnych sygnałów – są wykrywane zupełnie przypadkowo. Dopiero gdy pękają, pojawia się charakterystyczny silny ból głowy, wymioty, nudności, światłowstręt i niekiedy utrata przytomności. Zawsze pęknięcie tętniaka mózgu jest niebezpieczne dla zdrowia i życia. Do pęknięć dochodzi u 10 na 100 tysięcy osób rocznie, a jeśli pomoc medyczna nie nadejdzie na czas, często dochodzi do śmierci.

Rodzaje tętniaka mózgu

© 4_OA/Fotolia

Tętniaki mózgu podzielić można na kilka rodzajów

Tętniaki mózgu dzielą się na kilka rodzajów:

  • Tętniak workowaty – opisywany jest w literaturze medycznej jako twór kulisty lub nieco wydłużony, osiągający wielkość od kilku milimetrów do kilku centymetrów. Zazwyczaj lokalizuje się w naczyniach koła tętniczego mózgu.
  • Tętniaki wrzecionowate – cechuje je nieregularny, esowaty kształt. Najczęściej są ujawniane na tętnicy podstawnej i szyjnej wewnętrznej oraz na sąsiadujących z nimi gałęziach tętnic mózgu. Na ogół są efektem zmian miażdżycowych naczyń i występują w przebiegu zespołu Marfana.
  • Tętniaki prosowate – znane jako mikrotętniaki, są maleńkimi uwypukleniami na gałązkach tętnic mózgowych i uwidaczniane są w okolicach skorupy, wzgórza, mostu, móżdżku i płaszcza mózgu.
  • Tętniak rozwarstwiający – polega na przerwaniu błony wewnętrznej naczynia, które skutkuje napływaniem krwi do tego miejsca i wytworzeniem nieprawidłowego kanału („zatoczki”) w ścianie tętnicy. Tętniaki rozwarstwiające lokalizują się najczęściej w aorcie brzusznej (rzadziej w mózgu) i dotyczą osób z wadami ścian naczyń oraz z zespołem Marfana.

Podział tętniaków ze względu na rozmiar:

  • małe – o wielkości do 10 mm,
  • duże – o wielkości 11 – 15 mm,
  • „prawie ogromne” – o wielkości 20 -24 mm,
  • ogromne – o wielkości powyżej 25 mm.

Ryzyko wystąpienia tętniaka mózgu zwiększa się wraz z wiekiem

Tętniaki ogromne stanowią zaledwie 5% wszystkich tętniaków mózgu, ale niezależnie od wielkości, zdecydowana większość tętniaków zachowuje się podobnie – powiększa się i w końcu pęka, doprowadzając do krwawienia w nieunaczynionej przestrzeni podpajęczynówkowej, która znajduje się między oponami mózgowo-rdzeniowymi (pomiędzy blaszką opony pajęczej, a oponą miękką wypełnioną płynem mózgowo-rdzeniowym).

W przypadku pęknięcia życie chorego jest bezpośrednio zagrożone – aż 40% pacjentów umiera w krótkim czasie po pojawieniu się problemu, a wielu z tych, którzy przeżyli dosięga trwałe kalectwo, bądź upośledzenie funkcji życiowych. Jest to zwykle wynik powikłań takich, jak udar mózgu, padaczka czy wodogłowie. Zdecydowana większość tętniaków mózgu, bo aż 90%, jest wykrywana dopiero po ich pęknięciu. Zazwyczaj dopiero tętniaki o wielkości 22 mm i więcej dają o sobie wyraźnie znać, ponieważ uciskają struktury mózgu. W taki sposób przyczyniają się one do rozpoczęcia diagnostyki i leczenia przed wystąpieniem krwawienia. Jednocześnie 25% pacjentów z tętniakami „prawie ogromnymi” i ogromnymi trafia do szpitala już po ich pęknięciu i wówczas rokowania co do ich przeżycia są zdecydowanie gorsze, niż u pacjentów z pękniętym tętniakiem małym.

Tętniak mózgu

© psdesign1/Fotolia

Tętniaki powstają nie dając żadnych objawów, atakują znienacka i gwałtownie, a ponadto mogą utworzyć się w każdym odcinku aorty – w jej gałęzi lub w innych tętnicach obwodowych i w mózgu. Każdy tętniak mózgu jest jak tykająca bomba zegarowa w głowie.

Według większości raportów, tętniaki naczyń mózgowych może mieć od 1 do 5% populacji, chociaż nie każdy z nich sprawia jakiekolwiek problemy. Przyjmuje się, że w ciągu roku jedna osoba na 10 tysięcy może trafić do szpitala z powodu pęknięcia tętniaka mózgu. Coraz częściej występują one u osób bardzo młodych, a ryzyko tego, że się pojawią rośnie już od ukończenia 30 lat. Najwięcej chorych występuje w przedziale wiekowym 50 – 70 lat – są to głównie kobiety.