Tężec (z łac. tetanus) to zakaźna, chociaż nie zaraźliwa ciężka choroba przyranna dotykająca zwierzęta i ludzi. Przyczyną jej występowania są egzotoksyny i neurotoksyny wytwarzane przez laseczki tężca – bakterie beztlenowe (łac. clostridium tetani), zwane laseczkami ze względu na swój kształt. Tężec jest chorobą występującą na całym świecie. Nawet niewielkie skaleczenie może doprowadzić do zakażenia. W formie zarodnikowej laseczka tężca może przetrwać wiele lat. Występuje w glebie, kurzu, słonej i słodkiej wodzie oraz w odchodach zwierząt.

Wśród zwierząt na tężec najczęściej zapada koń – jest on naturalnym nosicielem tej choroby. Inne zwierzęta domowe i gospodarskie, takie jak psy, koty, bydło czy świnie są znacznie mniej podatne na zachorowanie. Ptaki wykazują odporność na zakażenie laseczką tężca. Człowiek natomiast jest bardzo podatny na zachorowanie. Nie należy lekceważyć nawet najdrobniejszego zranienia – może ono spowodować zakażenie, rozwój choroby i w rezultacie śmierć.

W Polsce co rok notowanych jest kilkanaście przypadków tężca, przede wszystkim wśród starszych osób. Częściej choroba dotyka mężczyzn, niż kobiet. Jeśli nie jest leczona, kończy się śmiercią, jednak nawet w przypadku wdrożenia leczenia na oddziale intensywnej terapii, śmiertelność zakażonych jest bardzo wysoka – wynosi nawet 50-60%. W 1999 roku zarejestrowano w Polsce dwadzieścia jeden przypadków zachorowań na tężec, w 2000 roku – czternaście przypadków. W wypadku zachorowania śmiertelność wynosi około 30%.

tężec choroba

© Studio M/Fotolia

Najskuteczniejszym sposobem zapobiegania tężcowi są szczepienia

Chorobie można skutecznie zapobiec poprzez przyjęcie szczepionki przeciwtężcowej. W Polsce jest ona obowiązkowa dla dzieci i młodzieży do 19. roku życia. Osobom dorosłym zaleca się stosowanie pojedynczych dawek przypominających co 10 lat, natomiast osobom, które nie były zaszczepione w przeszłości, rekomenduje się przeprowadzenie szczepienia podstawowego. Co więcej, przeprowadzenie szczepienia zaleca się osobom w podeszłym wieku, szczególnie tym, które ze względu na wykonywaną pracę są szczególnie narażone na zarażenie się tą groźną chorobą. Na rynku dostępna jest szczepionka, która zapewnia ochronę jednocześnie przed tężcem, błonicą i poliomyelitis. Jest w pełni skuteczna przez okres dziesięciu lat.

Osoby posiadające obrażenia pourazowe rutynowo poddawane są badaniom mającym na celu ustalenie najskuteczniejszego postępowania przeciw tężcowi. Zależy ono od historii szczepień przeciwtężcowych danego pacjenta, rodzaju odniesionych obrażeń oraz od tego, czy występujące rany sprzyjają zakażeniu pałeczką tężca. Zarażeniu najbardziej sprzyjają obrażenia zabrudzone, zanieczyszczone odchodami, ziemią czy śliną, rany kłute, oderwania kończyn, rany powstałe wskutek wybuchów, zmiażdżenia, oparzenia oraz odmrożenia.

Największe prawdopodobieństwo wystąpienia tężca występuje w przypadku skaleczeń powstałych poza domem

Statystyki wskazują, że 80% zakażeń tężcem powstaje w wyniku wystąpienia drobnych ran. Największe ryzyko zachorowania związane jest ze skaleczeniami i otarciami, które powstały poza domem – nawet w przydomowym ogrodzie. Do rany wraz z brudem i ziemią przedostają się bakterie, które po wniknięciu do organizmu wytwarzają silną truciznę – tetanospazminę. Uszkadza ona centralny układ nerwowy, przez co następuje zwiększenie napięcia mięśniowego i tworzą się bolesne, długotrwałe skurcze różnych mięśni. Najpoważniejsze w skutkach mogą okazać się skurcze mięśni oddechowych oraz krtani, które mogą doprowadzić do ostrej niewydolności oddechowej.

Od zakażenia organizmu laseczką tężca do ujawnienia się pierwszych objawów upływa okres dwóch dni – dwóch tygodni. Zdarza się, że choroba objawia się dopiero około 10. dnia po zakażeniu. Im krótszy jest okres wylęgania tężca, tym cięższy jest przebieg choroby.

tężec

© Martin Lang/Fotolia

W krajach wysoko rozwiniętych na tężec choruje rocznie jedynie kilkadziesiąt osób, a to przede wszystkim dzięki właściwej opiece chirurgicznej, skutecznej profilaktyce oraz zmniejszeniu zakresu prac rolniczych wykonywanych ręcznie.

Chociaż tężcem można zarazić się przez cały rok, to w sezonie wiosennym i letnim notuje się zdecydowanie najwięcej zachorowań. Szczególnie narażone na zakażenie tężcem są osoby, które wykonują prace wymagające kontaktu z glebą i zwierzętami gospodarskimi. Tężec często dotyka też myśliwych, leśników, hodowców zwierząt roślinożernych oraz rolników mających bezpośredni i częsty kontakt z glebą. Choroba ta jest niesamowicie niebezpieczna dla noworodków – jak pokazują statystyki, 8/10 przypadków zachorowań u niemowląt kończy się śmiercią. W wielu krajach świata tężec wciąż należy do najniebezpieczniejszych chorób zakaźnych. W 2008 roku na całym świecie zmarło z powodu zakażenia laseczką tężca aż 50 000 noworodków.

Przeczytaj również:     Pleśniawki Endometrioza-objawy