Trąd, nazywany również chorobą Hansena (w skrócie HD), to przewlekła choroba zakaźna. Wywoływana jest przez prątki Mycobacterium leprae, bakterię odkrytą przez norweskiego naukowca Armauera Hansena w 1873 roku, oraz przez Mycobacterium lepromatosis, którą odkryto zupełnie niedawno – w 2008 roku. Trąd występuje w dwóch postaciach:

  • Lepromatycznej (łac. lepra lepromatosa tuberosa) – jest to odmiana zaraźliwa. Jej objawami są guzowate krosty, podobne do tych, które występują w przypadkach innych infekcji oraz alergii.
  • Tuberkuloidowej (łac. lepra tuberculoides) – ta postać jest mniej zaraźliwa, jednak groźniejsza. Początkowo objawia się występowaniem plam na skórze, z czasem dochodzi do utraty czucia, zwłaszcza w palcach nóg i rąk. Postać tuberkuloidowa, jeśli nie jest leczona, prowadzi do zwyrodnień i utraty tkanki.

Do niedawna prowadzenie badań nad tą chorobą było utrudnione z tego względu, że wywołujące ją mikroby nie mogą być hodowane w warunkach laboratoryjnych. Sytuacja zmieniła się, gdy odkryto, że na trąd cierpią również amerykańskie pancerniki, a to ze względu na stosunkowo niską temperaturę ciała. Od czasu tego odkrycia pancerniki są wykorzystywane w badaniach i doświadczeniach prowadzonych nad trądem. W roku 2005 grupa badawcza kierowana przez Marca Monota z paryskiego Instytutu Pasteura odtworzyła najprawdopodobniejszy scenariusz rozprzestrzeniania się tej choroby na podstawie badań DNA bakterii Mycobacterium leprae. Badanie to doprowadziło do wydzielenia z 175 próbek pochodzących z 21 krajów świata jedynie 4 polimorfizmów różnicujących poszczególne szczepy bakterii. Pierwszy, najrzadszy szczep występuje w Etiopii, na Nowej Kaledonii i w Nepalu. Drugi rozpowszechniony jest na pacyficznych wybrzeżach Azji i wschodniej Afryki – na Madagaskarze i w Mozambiku. Trzeci z nich występuje w Europie i obu Amerykach, natomiast czwarty – na Karaibach i w Afryce Zachodniej.

trąd choroba

© Tadija Savic/Fotolia

Trąd atakuje skórę, błony śluzowe oraz układ nerwowy

Obecnie trąd występuje przede wszystkim w krajach o klimacie tropikalnym i subtropikalnym. Jeszcze niedawno, bo w połowie lat 80. XX wieku, chorowało na niego około 1-12 mln osób rocznie. Współcześnie ma miejsce znaczący spadek liczby zachorowań, przede wszystkim dzięki zastosowaniu zaawansowanej, wielolekowej terapii zalecanej przez WHO – Światową Organizację Zdrowia. Mimo istnienia skutecznej terapii każdego roku wykrywa się ponad 200 tysięcy nowych przypadków zachorowań na trąd. Głównymi powodami takiego stanu rzeczy są brud, brak dostępu do czystej wody i żywności, a także brak odpowiedniej pomocy medycznej. Czynniki te sprawiają, że choroba rozprzestrzenia się w zastraszającym tempie.

Trąd, czyli tak zwana lepra, jest jedną z chorób zakaźnych skóry towarzyszących człowiekowi od wielu wieków. Przez długi okres była to choroba niedająca praktycznie żadnych szans na przeżycie. Obecnie istnieje skuteczna terapia trądu. Lepra charakteryzuje się powstawaniem uszkodzeń skóry i nerwów obwodowych. Rozwija się bardzo powoli – okres ten może wynosić pół roku lub nawet 40 lat od zarażenia. Trąd określa się jako przewlekłą ziarniniakowatość, ponieważ u chorych wraz z rozwojem infekcji pojawiają się guzki i guzkowate krosty na skórze i na nerwach. Rozwój choroby trwa długo, nie powodując przez pewien okres żadnych symptomów. Z tego powodu bardzo ciężko jest ocenić już w początkowym stadium rozwoju choroby, czy doszło do zarażenia. Bardziej niż dorośli na zarażenie trądem są podatne dzieci.

W czasach średniowiecza trąd był chorobą powszechną w Europie

Mieszkańcy krajów wysoko rozwiniętych nie są tak podatni na zarażenie trądem jak ludzie ubodzy, niedożywieni, żyjący poniżej jakichkolwiek higienicznych standardów. Trądem zarazić się można drogą kropelkową, jednak jedynie na początku rozwoju choroby. W dawniejszych czasach, szczególnie w średniowieczu, trąd był powszechną chorobą również w Europie. Pozostałością tamtych czasów jest chociażby stojący do dziś budynek dawnego leprozorium św. Łazarza w Poznaniu czy też muzeum trądu w norweskim Bergen. Współcześnie w Europie odnotowuje się jedynie pojedyncze incydenty zachorowań na trąd. Są to przypadki zarażeń w innych krajach, w których zachorowania wciąż są liczne. W Europie jednakże skutecznie się leczy zakażonych trądem. Na naszym kontynencie funkcjonuje jeden ośrodek dla chorych na trąd, czyli leprozorium – znajduje się ono w Rumunii. Przebywa tam zwykle kilkanaście osób, zazwyczaj takich, które mieszkają tam od dzieciństwa i są już całkowicie wyleczone – trąd bowiem jest chorobą w pełni uleczalną.

trąd

© pepe/Fotolia

Trąd, nazywany również chorobą Hansena (w skrócie HD), to przewlekła choroba zakaźna. Wywoływana jest przez prątki Mycobacterium leprae, bakterię odkrytą przez norweskiego naukowca Armauera Hansena w 1873 roku, oraz przez Mycobacterium lepromatosis, którą odkryto zupełnie niedawno – w 2008 roku. Trąd występuje w dwóch postaciach.

Nie wiadomo, ile dokładnie osób w skali światowej choruje obecnie na trąd. W ciągu ostatnich 25 lat wyleczonych zostało około 14 milionów chorych, każdego roku jednak wykrywa się mniej więcej ćwierć miliona nowych przypadków. Większość chorych mieszka w Indiach i Nepalu. Prawdopodobnie właśnie stamtąd choroba ta dotarła na Bliski Wschód i do Europy. Liczna grupa chorych mieszka również w Afryce, na południe od Sahary, a także w Brazylii. W krajach wysoko rozwiniętych wykrywa się jedynie pojedyncze przypadki zachorowań – ich mieszkańcy trądem zarażają się, przebywając w tych regionach świata, gdzie wciąż jest on częsty.