W dzisiejszym świecie wiele osób narażonych jest na stresujące sytuacje — nigdy nie można przewidzieć, kiedy dojdzie do przykrego zdarzenia. Każdy indywidualnie reaguje na tego typu zdarzenia i odczucia z nimi są subiektywne. Zdarza się jednak, że dochodzi do zaburzeń adaptacyjnych, które łączą się nie tylko z silnym stresem, lecz wynikać mogą z zaburzeń emocjonalnych.

Zaburzenia adaptacyjne są to zaburzenia natury psychicznej. Pojawiają się jako efekt trudności wynikających z dostosowywania się do zupełnie nowych okoliczności życiowych. Są to stany, które nie pojawiają się o aż tak dużym nasileniu u osób zdrowych i dorosłych. Wśród stanów tych należy wyróżnić stany:

  • niepokoju;
  • napięcia;
  • stresu;
  • przygnębienia;
  • powodujące rozstrój emocjonalny.
zaburzenia adaptacyjne

© hikdaigaku86/Fotolia

Zaburzenia adaptacyjne pojawiają się przeważnie w takich momentach jak:

  • pójście do szkoły albo nowej pracy;
  • brak sukcesów osobistych;
  • utracenie obiektu, który miał wartość emocjonalną;
  • rodzicielstwo;
  • przejście w stan spoczynku, emerytury;
  • sytuacje określane jako traumatyczne.

Jak zatem widać, objawy zaburzeń adaptacyjnych, pojawiają się w momentach życiowych wykazujących się stresującym charakterem wydarzeń życiowych albo znaczących zmian w dotychczasowym życiu. Z uwagi na nie dochodzi do braku efektywnego działania, a nawet utrudnienia w dostosowaniu się do społeczeństwa. Zaburzenia w społecznym przystosowaniu mogą spowodować zaburzenia w obszarze integralności społecznego układu odniesienia jednostki. Podsumowując, można zaobserwować:

  • nadmierne przeżywanie separacji;
  • problemy z akceptacją systemu wartości;
  • kłopoty z szerszym systemem wsparcia społecznego;
  • kryzys rozwojowy;
  • ważny etap życia jednostki.

Jak zatem widać wszystko to łączy się ze stresem i zaburzenia adaptacyjne są konsekwencją ciężkiego stresu. Ponieważ wszelkie kwestie w odczuwaniu emocji są subiektywne dla każdego człowieka, to również zaburzenia emocjonalne uzależnione pozostają od indywidualnych predyspozycji. To właśnie od nich uzależniona jest tak sama geneza schorzenia, jak i kształtowanie się jego objawów. Nie tylko różnice w reakcjach osób na duży stres opierają się o sam przebieg zaburzeń, lecz również o ich trwałość. Znane są sytuacje, w których symptomy rozwijały się w przeciągu kilku dni od danego wydarzenia, a także, gdy rozwój ten zajmował od kilku tygodni do nawet pół roku. Rozwój ten nie jest jednoznaczny, każdy człowiek będzie miał odmienne symptomy, z reguły jednak obejmują one takie elementy jak:

  • napięcie emocjonalne;
  • poczucie głębokiego przygnębienia;
  • uczucie bezradności;
  • niepewność co do przyszłości, a więc również nieumiejętność oraz niemożność jej zaplanowania;
  • niekiedy pojawiają się trudności w wykonywaniu codziennych obowiązków albo czynności.

W większości przypadków reakcjami przy zaburzeniach adaptacyjnych są odczucia takie jak:

  • strach;
  • lęk;
  • panika;
  • gniew;
  • agresja;
  • smutek;
  • uczucie pustki emocjonalnej;
  • swego rodzaju zobojętnienie;
  • depresja.

Niezwykle często dochodzi do wielokrotnego powtarzania i przypominania nieprzyjemnego wydarzenia — dochodzić do tego może w trakcie dnia, przed zaśnięciem albo w trakcie snu pod postacią koszmarów.

Oczywiście stres stanowi element życia, a ostre reakcje na niego są normalne, o ile pozostają ograniczone w czasie i są doświadczeniem krótkim. Chyba każdy doświadcza tego w ciągu swojego życia — są jednak sytuacje, w których nadmierny stres się przedłuża i prowadzi do dalszych komplikacji.

Efektem zaburzeń adaptacyjnych i wydarzeń, które je powodują, są trudności w radzeniu sobie z codziennym życiem oraz problemy w planowaniu przyszłości. Na wszystkich tych aspektach kładzie się pewien cień, który komplikuje funkcjonowanie. Niezwykle często dochodzi do stanów depresyjnych oraz depresyjno-lękowych — dotyczy to w szczególności dorosłych. W przypadku dzieci przeważnie pojawiają się zaburzenia w strefie zachowania. Nie tylko mogą być niegrzeczne, lecz czasem dochodzi do regresji. Regresja jest to stan, w którym dochodzi do powrotu do zachowań, które są charakterystyczne dla wcześniejszych faz rozwojowych. Przeważnie objawem tym jest ssanie kciuka.

Kiedy zatem mówi się o zaburzeniach adaptacyjnych, a nie o zwykłych konsekwencjach stresu?

Pojawiają się one w momencie, gdy objawy napięcia utrzymują się, nawet gdy już jakiś czas minął od samej sytuacji. Warto pamiętać, że w wielu przypadkach objawy wynikające z zaburzeń adaptacyjnych są tak przez chorego, jak i osoby z jego otoczenia, mylone z symptomami depresji. Niezwykle często dochodzi do strachu dotyczącego obawy o rozwój choroby psychicznej.

© Jamal Benamer/Fotolia

Potrzebna może się okazać pomoc specjalisty — niestety, nie wystarczy nauczyć się samych metod relaksacyjnych. Konieczne okazuje się usunięcie stresora, ponieważ pacjent nie przestanie być lękowy. W wielu przypadkach symptomy mijają bez wizyty u psychologa albo psychiatry — nie obędzie się bez nich, jednak jeśli objawy są nasilone i uniemożliwiają funkcjonowanie.

W takich przypadkach potrzebne stają się leki, które dobierane są pod kątem rodzaju objawów zaburzenia. Często konieczna okazuje się również terapia podtrzymująca pod postacią terapii psychologicznej. To właśnie psychoterapia uczy chorego, jak należy radzić sobie z problemami. Niezwykle ważne okazuje się wsparcie otoczenia pacjenta — to właśnie poczucie bezpieczeństwa jest niezwykle istotne.