Zakrzepica żył głębokich (z łac. thrombophlebitisprofunda, ang. deepveinthrombosis, DVT), potocznie zwana trombozą, jest stanem chorobowym polegającym na powstawaniu zakrzepów w układzie żył głębokich pod powięzią głęboką. Najczęściej występuje w obrębie kończyn dolnych, jednak może pojawiać się także w innych częściach układu żylnego. U około połowy pacjentów choroba ta przebiega bezobjawowo.

Zakrzepica niekoniecznie musi prowadzić do groźnych powikłań. U części pacjentów organizm sam radzi sobie z chorobą i doprowadza do częściowego lub całkowitego rozpuszczenia istniejących zakrzepów. W takich przypadkach chorobie nie towarzyszą praktycznie żadne objawy, wobec czego chory nie jest świadomy jej istnienia. Jednak w sytuacji, gdy zakrzep przez dłuższy czas jest przytwierdzony do ściany naczynia krwionośnego, może stopniowo się powiększać, aż do całkowitego zamknięcia światła naczynia. Przepływ krwi jest wówczas wolniejszy, a nawet może ustać. Zamknięcie naczynia krwionośnego może nie dawać żadnych objawów, ponieważ część krwi przejmują mniejsze naczynia. W tym czasie rozpoczyna się stopniowa przebudowa zakrzepu. Wskutek tego wcześniej zamknięte naczynie po pewnym czasie może znów być całkowicie drożne. Ściana naczynia krwionośnego może  przebudowywać istniejący zakrzep, który się kurczy, aż przepływ krwi znów staje się możliwy. Jednak nie zawsze endogenne mechanizmy ochronne i naprawcze są wystarczające. Wówczas patologiczne tworzenie się zakrzepów może prowadzić do poważnych powikłań.

zakrzepica żył

© hriana/Fotolia

Jeśli zakrzepica jest nieleczona, może mieć niebezpieczne następstwa

W zależności od miejsca występowania zakrzepu – w tętnicy lub żyle – dochodzi do zaburzeń ukrwienia danego narządu lub zaburzeń odpływu krwi z narządu w kierunku serca.

Jeżeli proces zakrzepowy ma miejsce w tętnicy, zaopatrzenie w tlen i substancje odżywcze okolicznych tkanek jest zmniejszone lub całkiem zablokowane. Niedokrwiona tkanka staje się zimna i blada. Na skutek zamknięcia naczynia krwionośnego i zmniejszenia ukrwienia mogą powstawać stany zagrażające życiu, jak na przykład udar niedokrwienny, ostry zespół wieńcowy (OZW) czy też ostre niedokrwienie kończyn dolnych.

Choroba zakrzepowa żył głębokich występuje u osób w każdym wieku, jednak zwykle pojawia się po 60. roku życia. Częściej dotyczy kobiet niż mężczyzn. Zdarza się, że zakrzepica przez bardzo długi czas nie daje żadnych objawów, czego efektem może być bezpośrednie zagrożenie życia pacjenta.

Zakrzepica żył głębokich często prowadzi do poważnych następstw. Bardzo ważne jest więc niezwłoczne rozpoznanie choroby i wdrożenie odpowiedniego leczenia. Schorzenie to jest podłożem do powstawania żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej. Fragment zakrzepu może bowiem oderwać się od ściany naczynia krwionośnego i wraz z biegiem krwi dostać się do prawego przedsionka serca, następnie do prawej komory i dalej, wzdłuż rozgałęzień tętnicy płucnej. Może w ten sposób dojść do zaklinowania zakrzepu w przedsionku lub komorze serca, co skutkuje nagłym zgonem. Mniejsze fragmenty mogą zatykać naczynia krążenia płucnego, prowadząc do zatorowości płucnej.

Zakrzepica żył głębokich kończyn dolnych to bardzo poważny problem przede wszystkim z dwóch powodów. Po pierwsze istnieje możliwość wystąpienia zatoru do tętnicy płucnej z żył kończyn dolnych, co często kończy się śmiercią. Po drugie natomiast konsekwencje przebytej zakrzepicy są bardzo poważne – następuje rozwój przewlekłej niewydolności żylnej, przy czym pozostaje duże ryzyko nawrotu zakrzepicy.

Istnieje kilka typów zakrzepicy - zależą one od miejsca, w którym powstał zakrzep

W zależności od obszaru ciała, w którym powstaje zakrzep, wyróżniamy kilka typów zakrzepicy:

  • Dystalną, czyli dotyczącą dalszego odcinka kończyny. Ten typ zakrzepicy, dotyczący żył łydki, zdarza się najczęściej. Zazwyczaj przebiega bezobjawowo i ustępuje samoistnie. Wiąże się z niewielkim ryzykiem klinicznie istotnej zatorowości płucnej, jednak może ulegać powiększaniu do zakrzepicy proksymalnej.
  • Proksymalną, która dotyczy żyły podkolanowej, żył udowych, żył biodrowych i żyły głównej dolnej. Zazwyczaj przebiega objawowo, powoduje duże zagrożenie masywną zatorowością płucną.
  • Obrzęk bolesny – jest to ostra postać masywnej zakrzepicy żylnej większości żył odprowadzających krew z kończyny. Temu typowi zakrzepicy towarzyszy dotkliwy ból i bardzo duży obrzęk.

Zakrzepica żył głębokich kończyn dolnych to choroba znacznie poważniejsza od zakrzepowego zapalenia żył powierzchownych. Wiąże się z podwyższonym ryzykiem pojawienia się zatorowości płucnej, dlatego wymaga już we wczesnej fazie leczenia w szpitalu.

zakrzepica żył choroba

© freshidea/Fotolia

Dane epidemiologiczne z Ameryki Północnej i Europy Zachodniej wskazują, że co roku w Polsce występuje około 57 tysięcy przypadków zakrzepicy żył głębokich oraz 36 tysięcy przypadków zatorowości płucnej.

Podstawowe leczenie zakrzepicy polega na stosowaniu trzech rodzajów terapii:

  • zatrzymaniu postępu zakrzepicy żylnej za pomocą leków przeciwzakrzepowych,
  • rozpuszczaniu śródżylnej skrzepliny lekami fibrynolitycznymi, czyli trombolitycznymi,
  • chirurgicznym usunięciu skrzepliny z żył głębokich.