Zespół stresu pourazowego (ang. posttraumatic stress disorder, PTSD) jest zaburzeniem psychicznym, do którego dochodzi w wyniku przeżycia traumy. Jest on reakcją na ekstremalnie stresujące wydarzenie, z którym osoba go doświadczająca nie jest w stanie sobie poradzić i się do niego zaadaptować. Stres towarzyszy każdemu człowiekowi od najmłodszych lat życia, a przeżywany w umiarkowanych ilościach pozwala na sprawne funkcjonowanie, szybkie podejmowanie decyzji oraz skuteczne działanie, nawet w niesprzyjających warunkach. Jednak w wyniku ciężkich życiowych doświadczeń wywołujących silny stres sposób funkcjonowania człowieka może  zmienić się o 180º.

Na PTSD cierpi od 3 do 6% całej populacji. Są to osoby, które mają za sobą traumatyczne przeżycia, takie jak udział w działaniach wojennych, katastofach, kataklizmach czy wypadkach komunikacyjnych. Dotyka on ofiary napaści, gwałtu, uprowadzenia, tortur, uwięzienia w obozie koncentracyjnym oraz osoby doświadczone ciężkim bad-tripem, czyli przerażającym lub trudnym doświadczeniem po zażyciu substancji psychoaktywnej.

PTSD objawia się halucynacjami, urojeniami i napadami lękowymi różnego stopnia. Według Timothy Leary’ego dotyka zwykle osoby zażywające substancje odurzające, które nie mają wielu wcześniejszych doświadczeń z nimi związanych oraz jest spowodowane przez nieodpowiednie set and setting lub przez ogólne napięcie emocjonalne. Dotyczy także tych, którzy otrzymali diagnozę o zagrażającej życiu chorobie.

zespół stresu pourazowego

© tashatuvango/Fotolia

Zespół stresu pourazowego jako jednostka chorobowa

Termin zespół stresu pourazowego stosowany jest od początku lat osiemdziesiątych, ale symptomy z nim związane  już wiele lat wcześniej stały się przedmiotem analizy psychiatrycznej i psychologicznej. U wielu żołnierzy po I Wojnie Światowej wystąpiły objawy opisywane jako „nerwica wojenna” – odpowiadały one dzisiejszej PTSD. Podobne symptomy zaobserwowano u weteranów wojny w Wietnamie, a także u osób, które przeżyły pobyt w obozie koncentracyjnym. W Europie badacze jako pierwsi zajęli się tym problemem psychicznym i zauważyli, że silne, traumatyczne przeżycia mogą powodować zaburzenie funkcjonowania psychicznego człowieka. W związku z tym w psychiatrii i psychologii pojawiła się nowa jednostka nozologiczna – zespół stresu pourazowego, znany w literaturze jako Post-Traumatic Stress Disorder.

U pacjentów obserwuje się napięcie lękowe, uczucie wyczerpania, poczucie bezradności. Doświadczają oni nawracających, namolnych wspomnień traumatycznego wydarzenia, flashbacków lub koszmarów sennych o tematyce związanej z doznaną traumą, unikają też sytuacji, które im się z nią kojarzą. Osoby po przeżyciu traumatycznego wypadku samochodowego odczuwają na przykład silny lęk przed środkami transportu lub prowadzeniem samochodu. Pierwsze objawy zaburzenia obserwuje się zwykle po okresie latencji. Może on trwać od kilku tygodni do kilku miesięcy.

Zespół stresu pourazowego według klasyfikacji ICD-10 kodowany jest jako F62.0, czyli trwała zmiana osobowości po katastrofach

Przebieg choroby ma charakter zmienny i w większości przypadków dochodzi do ustąpienia objawów. U niektórych osób jednak mogą one utrzymywać się przez wiele lat oraz przejść w trwałą zmianę osobowości, która według klasyfikacji ICD-10 kodowana jest jako F62.0. Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne już ponad 20 lat temu zaobserwowało, że u wspomnianych już weteranów wojny w Wietnamie występują trwałe i głębokie zmiany w funkcjonowaniu psychicznym i psychofizycznym.

zespół stresu pourazowego choroba

© Photographee.eu/Fotolia

U wielu żołnierzy po I Wojnie Światowej wystąpiły objawy opisywane jako „nerwica wojenna” – odpowiadały one dzisiejszej PTSD. Podobne symptomy zaobserwowano u weteranów wojny w Wietnamie, a także u osób, które przeżyły pobyt w obozie koncentracyjnym.

Z badań wynika, że PTSD rozwija się u 10-20% osób, które mają za sobą trudne przeżycie, a prawdopodobieństwo wystąpienia go wzrasta wraz z ciężkością przeżytej traumy. Wśród ofiar przestępstw kryminalnych częstość występowania PTSD wynosi około 12%. Napad lub gwałt dają objawy PTSD u 35% kobiet mających za sobą takie przeżycie. Choroba dotknęła 30% mężczyzn i 26% kobiet spośród amerykańskich weteranów wojny w Wietnamie. Ryzyko wystąpienia zespołu stresu pourazowego dotyczy również ok. 57% osób ocalałych z katastrof zbiorowych. Badania przeprowadzone przez Polaków wykazały także pojawienie się PTSD aż u 71% byłych więźniów politycznych okresu stalinowskiego. Ogromna ilość, bo aż 83-85% byłych więźniów przebywających w obozach zagłady, również wykazywała syndromy zespołu stresu pourazowego.

Przeczytaj również:     Róża-objawy Aspergiloza-diagnostyka