Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa (czyli ZZSK) — jest to choroba przewlekła, postępująca, dotykająca tkankę łączną. Zalicza się ją do seronegatywnych spondyloartropatii, a jej podłoże jest autoimmunologiczne. Choroba ta znana jest również jako choroba Bechterewa oraz choroba Marie-Strümplla-Bechterewa. Schorzenie dotyka:

  • drobne stawy międzykręgowe;
  • więzadła międzykręgowe;
  • stawy krzyżowo-biodrowe.

Innymi słowy, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa stanowi stan zapalny, który charakteryzuje się postępującym oraz przewlekłym stanem, w którym dochodzi do okresów zaostrzeń oraz długotrwałych remisji. ZZSK prowadzi do stopniowego usztywniania stawów oraz więzadeł, któremu to towarzyszy uciążliwy ból.

Zaobserwowano, że nasilenie jest zmienne, a postacie choroby mogą być łagodne oraz bardzo ciężkie. Jeśli choroba ma postać ciężką oraz jest w zaawansowanym stadium, to w miejsce elastycznych połączeń kręgów powstają zespolenia kostne — prowadzi to do postępującego ograniczenia ruchomości samego kręgosłupa. Wszystko to sprzyja pochyleniu się sylwetki ciała do przodu (czyli do kifozy) i ciężkiej postaci niesprawności.

Sama choroba nie musi ograniczyć się jedynie do kręgosłupa. Zdarza się, że zajmuje ona:

  • stawy, takie jak: biodra i barki;
  • a niekiedy różne narządy wewnętrzne, między innymi: serce oraz płuca.

Bez wątpienia jednak, przy najbardziej charakterystycznej postaci ZZSK obejmuje stanem zapalnym stawy krzyżowo-biodrowe, które to łączą podstawę samego kręgosłupa z miednicą.

Zapalenie obejmuje stawy kręgosłupa, następnie stawy obwodowe, a także te, które przylegają do nich i struktury łącznotkankowe, czyli tkanki miękkie (wśród nich są przyczepy mięśni, torebki stawowe oraz więzadła). W efekcie pojawia się ból oraz sztywność stawowa. Wraz z biegiem czasu dochodzi do postępu choroby i kolejnych zmian, wśród których są m.in. usztywnienie kręgosłupa oraz otaczających go tkanek. W dalszej kolejności pojawiają się zrosty pomiędzy trzonami kręgów i dochodzi do ograniczenia ruchomości kręgosłupa – w konsekwencji tego uniemożliwione zostaje wykonywanie podstawowych ruchów. Wszystko to stanowi jedne z najbardziej charakterystycznych objawów.

zesztywniające zapalenie stawów choroba

© stockdevil / Fotolia

Pierwsze opisy zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa przypadają na XVII wiek

Brytyjski lekarz Bernard O’Conor w 1695 roku sporządził pierwsze opisy schorzenia. Jednak obraz kliniczny ZZSK został powiązany ze zmianami klinicznymi dopiero w 1850 roku przez Benjamina Brodie. Również w XIX wieku doszło do dyskusji pomiędzy Pierrem Marie, Adolfem Strumpllem oraz Władimirem von Bechterewem — to w jej trakcie zostały ustalone tak nazwa, jak i symptomy omawianej choroby. Z uwagi na to, przez całe lata zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa określane było mianami:

  • choroby Marie-Strumpella;
  • choroby Marie-Strümplla-Bechterewa;
  • choroby Bechterewa.

Możliwość precyzyjnego opisu i charakteryzacji choroby pojawiły się dopiero po odkryciu promieniowania rentgenowskiego pod koniec XIX wieku.

U podstaw samej choroby leży proces zapalny, jednakże przyczyna jego pojawienia się pozostaje nieznana. Przyjmuje się, że rozwój schorzenia wynika z nałożenia się kilku czynników i owo nałożenie się jest konieczne do jej pojawienia się. Czynniki te są to:

  • genetyczne — wydaje się, że to one mają największe znaczenie;
  • immunologiczne — a więc zaburzenia w działaniu układu odpornościowego;
  • środowiskowe — wśród nich są przede wszystkim zakażenia bakteryjne dotykające przewodu pokarmowego i dróg moczowo-płciowych.

Jak przy wielu chorobach niezwykle istotne okazują się czynniki genetyczne. Jest to szczególnie widoczne, gdyż ryzyko pojawienia się ZZSK jest większe, jeśli krewny pacjenta cierpi na tę chorobę. Co więcej, udało się wyszczególnić antygen HLA B27 — to właśnie on stanowi marker genetyczny zesztywniającego zapalenie stawów kręgosłupa. Antygen ten został wykryty u ponad 90% chorych osób rasy białej. Obecność antygenu HLA B27 nie jest jednak 100% wyznacznikiem, gdyż większość osób, u których zaobserwowano jego obecność nie choruje na ZZSK. Zdarzają się również przypadki, w których na zapalenie chorują osoby bez HLA B27. Z uwagi na to przyjmuje się, że istotne są również inne czynniki genetyczne.

Naukowcy zaobserwowali, że statystyki zachorowań na ZZSK są odmienne pomiędzy różnymi rejonami świata — jeśli chodzi o rejon Europy Środkowej, to statystyki pokazują, że na chorobę cierpi od 0,3 do 0,5% populacji. Zauważono również, że znacznie częściej cierpią na to schorzenie mężczyźni niż kobiety. Badania pokazują, że średnio nawet co setna osoba cierpi na to schorzenie. Choroba pojawić się może niezależnie od wieku — może pojawić się tak u dzieci, jak u osób dorosłych oraz starszych. Zazwyczaj jednak rozwój choroby zaczyna się pod koniec okresu dojrzewania albo u młodych dorosłych, czyli pomiędzy 17 a 35 rokiem życia.

Sama choroba pozostaje nieuleczalna oraz przewlekła. Stosowanie leków umożliwia jedynie łagodzenie jej negatywnych skutków dla organizmu, bez możliwości całkowitego wyleczenia.

Warto wiedzieć, że zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa nie stanowi przeciwwskazania do zajścia w ciążę

Co więcej, ZZSK nie wpływa na jej przebieg. Nie mniej jednak ciążę należy odpowiednio zaplanować, ponieważ konieczne może być odpowiednio wczesne odstawienie niektórych leków, gdyż mogą one uszkodzić płód.

Sam ból krzyża wydaje się dość powszechny i przy większości przypadków dochodzi do jego samoistnego ustąpienia. Należy pamiętać, że jeśli pojawią się pierwsze symptomy chorobowe, to nie wolno zwlekać z udaniem się do lekarza — dotyczy to przede wszystkim pojawienia się tak zwanego bólu zapalnego (wymaga on bezwzględnej wizyty u reumatologa). Jest to tym istotniejsze, że szybkie rozpoznanie oraz podjęcie kuracji pozwala na pewniejsze uniknięcie powikłań choroby i wiążącej się z nią ciężkiej niesprawności. Co więcej, warto pamiętać, że przy zesztywniającym zapaleniu stawów kręgosłupa może dojść do sytuacji, które wymagać będą nagłej konsultacji z lekarzem prowadzącym.

Kolejnym stanem, który wymaga wizyty u lekarza reumatologa, jest czas, gdy dochodzi do zaostrzenia objawów ZZSK. Okres zaostrzenia wymaga wzmożonego leczenia — ma ono na celu jak najszybsze zwalczenie zapalenia oraz towarzyszącego mu bólu. W końcu silny ból sprawia, że chory odruchowo kurczy się w sobie, jednocześnie przybierając nieprawidłową pozycję ciała. Prowadzi to do przykurczy stawów oraz nasila usztywnienie kręgosłupa i utrwala złą postawę. Z uwagi na to niezwykle ważne jest utrzymywanie prawidłowej postawy ciała. Sprzyjać temu będzie unikanie nadmiernego przeciążania stawów oraz pamięć o codziennych ćwiczeniach.

 

zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa

© pathdoc / Fotolia

Szybkiej konsultacji z okulistą mogą wymagać zaczerwienienie oraz ból oka. Konsultacja potrzebna może być także przy problemie z widzeniem, zapaleniem błony naczyniowej oka oraz nadwrażliwość na światło.

Interwencja chirurgiczna konieczna może się okazać, jeśli pojawią się symptomy ze strony neurologicznej. Wynikać one mogą z uszkodzenia struktur nerwowych objawiających się poprzez niedowład kończyn, osłabienie czucia, problemy z oddawaniem moczu itd.