Zgorzel gazowa jest zakażeniem wywołanym z reguły przez bakterię Clostridium Perfringens, ale może ją spowodować także Clostridium Novyi, Clostridium Septicum, Clostridium Heamoliticum. Laseczki zgorzeli gazowej czyli Clostridium Perfringens są bardzo powszechne w środowisku naturalnym, ponieważ występują one w wodzie, ziemi i ściekach. Są przyczyną zakażeń skóry oraz tkanki podskórnej. Bakterie i towarzyszące im inne drobnoustroje bardzo szybko rosną. Rozwijają się w środowisku ubogim w tlen, a szczególnie podatne na zakażenie są tkanki słabo ukrwione. Bakteria w obszarze infekcji atakuje i niszczy komórki organizmu, a gaz uwalniany w tym procesie gromadzi się pod skórą i jest wówczas wyczuwalny palpacyjnie oraz widoczny w badaniu RTG. Bakterie uwalniają toksyny, w tym również toksynę alfa, przez co uszkadzają narządy, m. in. serce i nerki, doprowadzając do śmierci. Toksyny niszczą tkanki, a także powodują fermentację, w wyniku której wytwarza się gaz gnilny.

Dla ludzi najbardziej niebezpieczna jest zgorzel gazowa, która może rozwinąć się w głębokich ranach, a nieleczona staje się niebezpieczna dla życia. Bakterie mogą także spowodować powszechne zatrucie pokarmowe, jeżeli np. zostanie nimi skażona woda w wodociągach. Leczenie zgorzeli gazowej opiera się na stosowaniu antybiotyków oraz zabiegu chirurgicznym. Może być stosowana także hiperbaria tlenowa, ale badania kliniczne nie wykazały istotnego wpływu tego rodzaju terapii na rezultaty leczenia.

zgorzel gazowa

©Kateryna_Kon/Fotolia

Najbardziej niebezpieczne są laseczki zgorzeli gazowej typu A oraz F

Clostridium perfringens A (dodatnia laseczka zgorzeli) wywołuje zatrucia pokarmowe wynikające ze spożycia skażonych pokarmów, np.: konserw, miodu, sosu, zupy, szynki pasteryzowanej, drobiu, przetworów mięsnych, warzywnych. Bakterie zgorzeli w jelitach wytwarzają enterotoksynę, która, hamując transport glukozy, powoduje utratę białek i uszkadza nabłonek jelita.

Laseczek zgorzeli nie zabija ani nie neutralizuje nawet długie gotowanie, a zatrucie Clostridium Perfringens objawia się zwykle po około 12 do 24 godzin od spożycia skażonych potraw. Objawami zatrucia jest gwałtowny, silny ból brzucha, może wystąpić także biegunka z krwią. Ponieważ niektóre szczepy bakterii wchodzą w skład naturalnej ludzkiej flory jelitowej rozpoznanie zatrucia pokarmowego spowodowanego bakteriami Clostridium Perfringens na podstawie badania kału jest trudne. Zakłada się zatem, że mniej niż 1000 bakterii w jednym gramie kału jest typowe dla flory fizjologicznej, a o zgorzeli gazowej można mówić, gdy wartość ta wyniesie powyżej 1000000 w jednym gramie kału.

Występuje kilka rodzajów zgorzeli gazowej

Zgorzel gazową można podzielić na dwie grupy. Jedna to spowodowana bezpośrednim zarażeniem bakterią o nazwie Clostridia, głównie w wyniku urazu oraz wywołana przez Gram-dodatnią bakterię Clostridium Septicum. W przypadku bezpośredniego zarażenia bakterią patogeny dostają się do organizmu przez rany, np. w wyniku kontaktu z zanieczyszczoną odchodami ziemią. Grupa druga natomiast to infekcja rozprzestrzeniająca się z przewodu pokarmowego. Aby nastąpiło rozwinięcie się zgorzeli nie wystarczy tylko obecność bakterii, niezbędna jest także odpowiednio wyjałowiona tkanka, która wspomaga metabolizm beztlenowy. Zniszczenie wywołane przez patogen ma swój początek w uwalnianiu egzotoksyn, a nie w samej bakterii. Toksyny powodują rozpad komórek, koagulację oraz zakrzepicę w mikronaczyniach krwionośnych. Doprowadza to do rabdomiolizy oraz niewydolności nerek. Toksyny przyczyniają się ponadto do hemolizy czerwonych krwinek i zahamowania akcji serca oraz wstrząsu.

zgorzel gazowa choroba

©Kateryna_Kon/Fotolia

Laseczki zgorzeli są również przyczyną zakażeń szpitalnych i bakteriemii, która może przejść w posocznicę, czyli bardzo niebezpieczną sepsę będącą zakażeniem ogólnoustrojowym. Przypadki takie są jednak obecnie stosunkowo rzadkie dzięki fachowej opiece lekarskiej oraz przestrzeganiu zasad higieny.

Ponieważ zarodniki znajdują się wszędzie, np. w glebie czy przewodzie pokarmowym zwierząt, wszystkie rany powinny być zawsze dokładnie i fachowo zdezynfekowane oraz opatrzone. Szczególnie podatne na rozwój zgorzeli są rany powstałe w wypadkach komunikacyjnych oraz w czasie działań wojennych, kiedy to powstają rozległe uszkodzenia mięśni i naczyń krwionośnych, dotyczy to zatem ran miażdżonych i szarpanych oraz otwartych złamań kości.