Zaktualizowano, 05.09.2025.
Czym jest alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych (AZPP)?
Alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych jest chorobą zapalną będącą skutkiem wdychania wraz z powietrzem różnych antygenów środowiskowych. Do najczęstszych czynników etiologicznych tej choroby należą antygeny obecne w zgniłym sianie – zarodniki termofilnych promieniowców, a także białka zawarte w ptasich odchodach i sierści zwierząt. Alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych najczęściej występuje w dwóch postaciach:
- płuco farmera,
- płuco hodowcy ptaków.
W badaniu histologicznym przeprowadzanym w celu diagnozy alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych rozpoznaje się dzięki obecności nacieków z limfocytów CD8+ oraz piankowatych makrofagów w tkance śródmiąższowej, oskrzelikach i pęcherzykach płucnych. Obok nacieków występują słabo uformowane ziarniniaki, wielojądrzaste komórki olbrzymie w obrębie płuc, a także okołooskrzelikowe włóknienie oraz skupiska tkanki limfoidalnej.
Choroba występuje w postaci ostrej, podostrej bądź przewlekłej. W przypadku postaci ostrej objawy pojawiają się po upływie 4 do 12 godzin od momentu ekspozycji na czynnik chorobotwórczy. Objawami są: gorączka, dreszcze, duszności, kaszel. W badaniu poprzez osłuchiwanie dają się rozpoznać trzeszczenia nad polami płucnymi. Badania laboratoryjne pokazują przemijającą leukocytozę. Poprawa stanu klinicznego pacjenta następuje zwykle w przeciągu 24-48 godzin, pod warunkiem, że chory nie zostanie narażony na ponowny kontakt z antygenem. W przypadku przewlekłej postaci choroby można zaobserwować narastanie duszności. Objawem towarzyszącym jest zazwyczaj przewlekły kaszel, następuje też utrata masy ciała oraz zmniejszenie tolerancji wysiłku. Często rozróżnienie postaci ostrej i podostrej alergicznego zapalenia pęcherzyków płucnych nastręcza trudności. Najprawdopodobniej ich wystąpienie zależy w większym stopniu od przebiegu ekspozycji na antygen aniżeli od jego rodzaju.
Typy i objawy AZPP: ostra czy przewlekła?
Alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych może występować w kilku postaciach, które różnią się przebiegiem i nasileniem objawów.
Postać ostra:
Objawy pojawiają się nagle, od 4 do 12 godzin po ekspozycji na antygen. Najczęściej są to:
- Gorączka i dreszcze
- Duszności i suchy kaszel
- Uczucie zmęczenia i osłabienie
Badanie osłuchowe może ujawnić charakterystyczne trzeszczenia nad polami płucnymi. Objawy te zazwyczaj ustępują w ciągu 24-48 godzin, o ile pacjent nie jest ponownie narażony na kontakt z antygenem.
Postać przewlekła:
Ta forma choroby rozwija się podstępnie, przez miesiące, a nawet lata. Wynika z długotrwałej, powtarzającej się ekspozycji na małe ilości antygenu. Objawy są mniej specyficzne i często bagatelizowane:
- Narastająca duszność, szczególnie podczas wysiłku.
- Przewlekły kaszel.
- Niewyjaśniona utrata masy ciała.
- Zmniejszenie tolerancji wysiłku fizycznego.
Ze względu na niespecyficzne i powoli narastające objawy, postać przewlekła jest szczególnie trudna do zdiagnozowania. Często rozpoznaje się ją dopiero w zaawansowanym stadium, kiedy dochodzi już do nieodwracalnego zwłóknienia płuc.
Kto jest narażony i dlaczego? Grupy ryzyka.
Zewnątrzpochodne (lub egzogenne) alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych, jak brzmi pełna nazwa omawianej choroby, należy do grupy chorób zawodowych układu oddechowego. Zachorowaniem na nią najbardziej są zagrożeni rolnicy i hodowcy zwierząt oraz osoby narażone na kontakt z pyłami drewna, pracownicy przemysłu spożywczego i pracownicy przemysłu chemicznego.
Alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych, w skrócie AZPP, kojarzone jest ona przede wszystkim z mieszkańcami wsi. Dzieje się tak dlatego, gdyż na jej rozwój najbardziej narażeni są rolnicy. Z badań jednakże wynika, że na AZPP w równym stopniu jak osoby pracujące na roli narażeni są mieszkańcy miast, a szczególnie ci, którzy mają częsty kontakt z gołębiami.
Alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych to choroba o niespecyficznych objawach, dlatego jej prawidłowe zdiagnozowanie jest dla lekarzy trudne. W najgorszej sytuacji znajdują się chorzy z przewlekłą postacią choroby, gdyż w ich przypadku objawy AZPP rozwijają się powoli i często bywają niezauważone. W konsekwencji choroba często jest rozpoznawana dopiero w stadium zaawansowanym, kiedy mają już miejsca nieodwracalne zwłóknienia płuc.
Sytuacja epidemiologiczna oraz zachorowalność na AZPP w Polsce nie są znane. Brak jest dokładnych badań na temat tej choroby oraz dochodzeń epidemiologicznych w tej materii. Liczba klinicznie potwierdzonych przypadków AZPP jako choroby zawodowej jest zbyt niska, aby móc stwierdzić jej rozpowszechnienie.