Toksoplazmoza, (łac.: toxoplasmosis) to pasożytnicza choroba ludzi i zwierząt wywołana zarażeniem organizmu pierwotniakiem o nazwie Toxoplasma gondii. Toksoplazmoza to jedno z najczęściej spotykanych zakażeń pasożytniczych, w których żywicielem ostatecznym są koty domowe oraz niektóre kotowate, a żywicielem pośrednim są wszystkie ssaki, w tym również człowiek, a także ptaki.

Do zakażenia toksoplazmozą może dojść w każdym zakątku świata, jednak mimo wysokiego odsetka zakażonych, niewielka liczba osób zachoruje na toksoplazmozę. Reszta to nosiciele tej choroby.

Toksoplazmoza, jako choroba odzwierzęca jest szczególnie niebezpieczna dla kobiet będących w ciąży oraz kobiet starających się o dziecko. Zakażenie pierwotniakiem Toxoplasma gondii kobiety będącej już w ciąży może doprowadzić do uszkodzenia płodu a nawet do poronienia. Najbardziej niebezpiecznym dla płodu jest zarażenie pierwotne, gdy pasożyt przedostaje się poprzez łożysko do płodu. Natomiast jeżeli kobieta zostanie zarażona T. gondii jeszcze przed ciążą, nabywa wystarczającej odporności, aby w przyszłości ochronić swoje dziecko przed działaniem tej bakterii. Tylko naprawdę ciężkie upośledzenie nabytej odporności może spowodować reaktywację infekcji i transmisję pierwotniaka do płodu.

Pierwotniak Toxoplasma gondii, wywołujący jedną z najbardziej rozpowszechnionych chorób pasożytniczych zostały wykryty w 1908 roku, natomiast w 1937 roku opisano pierwszy przypadek toksoplazmozy wrodzonej występującej u człowieka. Na odkrycie dróg zakażenia należało poczekać jeszcze wiele lat, bo dopiero w 1970 roku opisano po raz pierwszy kompletny cykl życiowy tego pierwotniaka.

toksoplazmoza

© daniel rajszczak / Fotolia

Szacuje się, że w Polsce połowa kobiet będących w ciąży choruje na toksoplazmozę

Uznaje się, że od 25 – 75% populacji jest już zarażonych pierwotniakiem Toxoplasma gondii, przy czym najmniejsza zachorowalność wynikająca z aktywności tego pierwotniaka występuje na obszarze północnej Europy oraz południowo-wschodniej Azji. W Polsce, zgodnie z wynikami badań ośrodkowych, szacuje się, że około połowa kobiet będących w ciąży chorowała już na toksoplazmozę. Potwierdza to odkrycie właściwych przeciwciał we krwi badanych kobiet. W niektórych krajach europejskich, w których wykonuje się obligatoryjnie badania przesiewowe u kobiet w ciąży, np. we Francji, zaobserwowano zmniejszenie ilości osób serododatnich, czyli takich, które doświadczyły już zachorowania na toksoplazmozę. Podobne wyniki występują w Polsce, gdzie rocznie stwierdza się około 400 przypadków toksoplazmozy wrodzonej, co stanowi ok. 1,1/1000 urodzeń żywych lub 1,9/1000 dzieci kobiet, u których nie stwierdzono odporności na chorobę. Natomiast częstotliwość zdiagnozowania toksoplazmozy wrodzonej u noworodków wynosi od 0,07/1000 urodzeń żywych w Szwecji do 2,9/1000 urodzeń żywych we Francji.

W powszechnej opinii utarło się, że źródłem zakażenia tym niebezpiecznym pierwotniakiem są odchody kotów, szczególnie niebezpieczne dla nienarodzonych dzieci. Jednak to tylko część prawdy, ponieważ toksoplazmoza może być równie groźna dla osób dorosłych.

Podstawową przyczyną zachorowań na toksoplazmozę jest zjedzenie zarażonego mięsa. Nie musi być to mięso surowe, wystarczy, że będzie niedosmażone, czy po prostu poddane zbyt krótko obróbce termicznej. Dlatego należy pamiętać o przestrzeganiu podstawowych zasad obróbki mięsa, szczególnie w przypadku jagnięciny czy wieprzowiny.

Należy pamiętać, że gotując mięso w temperaturze minimum 58ºC przez 10 minut, zabija się cysty toksoplazmowy. Ten sam efekt uzyskuje się podczas głębokiego (od –12ºC do –20ºC) mrożenia po okresie 3 dni. Źródłem zakażenia pierwotniakiem mogą być też niedomyte noże, deska do krojenia czy naczynia. Dlatego należy pamiętać o starannym myciu wszystkich naczyń kuchennych mających styczność z surowym mięsem.

Toksoplazmoza może przybierać dwie formy: nabytą lub wrodzoną

Forma wrodzona to taka, gdy dziecko zostaje zarażone pierwotniakiem przebywając jeszcze w łonie matki. Człowiek może przez wiele lat funkcjonować bez świadomości, że został zarażony pierwotniakiem Toxoplasma gondii. Dopiero splot różnych okoliczności powoduje ujawnienie się choroby poprzez widoczne już objawy, mylone zresztą często z pierwszymi oznakami grypy.

toksoplazmoza choroba

© kaninstudio / Fotolia

Najczęściej występujące objawy toksoplazmozy nabytej, to: podwyższona temperatura ciała, drżenie ciała, bóle mięśni i stawów, ogólne osłabienie organizmu, ale również na przykład zapalenie płuc, mięśnia sercowego, węzłów chłonnych lub stany zapalne oczu.

Toksoplazmoza może zaatakować poszczególne organy człowieka i dlatego z tego punktu widzenia dzielimy ją na: toksoplazmozę węzłową, toksoplazmozę gałki ocznej, toksoplazmozę uogólnioną. Natomiast z punktu widzenia sposobu zarażenia nią, dzielimy ją na toksoplazmozę wrodzoną i nabytą.