Zaktualizowano, 06.09.2025.
Czym jest alergia skórna? Zrozumieć jej mechanizm.
Alergia, której popularne synonimy to uczulenie i nadwrażliwość, jest patologiczną, jakościowo zmienioną odpowiedzią tkanek na oddziaływanie różnych obcych substancji zwanych alergenami. Jest ona reakcją immunologiczną polegającą na powstaniu swoistych przeciwciał, które po związaniu z antygenem doprowadzają do uwolnienia różnych substancji, tzw. mediatorów stanu zapalnego. Czynnik środowiskowy wywołujący alergię sam w sobie zazwyczaj nie jest dla organizmu szkodliwy. W reakcjach alergicznych uczestniczy układ immunologiczny i jego komórki np. limfocyty, zwłaszcza z podgrupy Th2, granulocyty kwasochłonne, eozynofile oraz komórki tuczne, mastocyty. Istotną rolę w alergicznych odczynach odgrywają przeciwciała, immunoglobuliny klasy E-IgE. Alergia może objawiać się bardzo różnie – od łagodnego kataru czy łzawienia aż po zagrażający życiu wstrząs anafilaktyczny i śmierć.
Przyczyny alergii skórnej: Skąd się biorą uczulenia?
Termin alergia został pierwszy raz użyty przez Clemensa Petera von Pirqueta, wiedeńskiego pediatrę i naukowca, w 1906 roku. Oznacza on dosłownie “odmienną reakcję” – z greki allos znaczy “inny”, a ergos to “reakcja”. Von Pirquet zdefiniował zarówno pojęcia odporności, jak i alergii. Zgodnie ze współczesnym stanem wiedzy, alergia pojmowana jest jako nieprawidłowy przejaw odporności charakteryzujący się uszkodzeniem własnych tkanek w wyniku typowej odpowiedzi odpornościowej. Początkowo uważano, że za wszelkie reakcje nadwrażliwości odpowiedzialne jest nieprawidłowe wytwarzanie przeciwciał klasy IgE. Dopiero dalsze badania prowadzone przez Robina Coombsa i Philipa Gella w latach 60. XX wieku, doprowadziły do odkrycia czterech, z obecnie istniejących pięciu, reakcji nadwrażliwości. W związku z powyższym termin nadwrażliwość jest pojęciem szerszym i nie jest synonimem alergii sensu stricte. O alergii mówi się, że należy do chorób cywilizacyjnych XX i XXI wieku. Jej istotą jest nadmierna nieprawidłowa reakcja układu odpornościowego organizmu na występujące w środowisku substancje zwane alergenami. Alergeny to zazwyczaj białka wchodzące w skład komórek roślin i zwierząt lub fragmenty substancji takich jak niektóre leki czy lateks.
Najczęstsze alergeny wywołujące reakcje skórne:
- pyłkach roślin, np. drzew, traw oraz zarodnikach pleśni;
- pokarmach np. cytrusach, mleku krowim, jajach, rybach czy orzechach;
- organizmach zwierząt, jak np. sierści kota lub psa, jadzie pszczół czy roztoczach kurzu domowego.
Do najczęściej alergizujących leków należą penicylina oraz leki przeciwbólowe, a uczulenie na lateks dotyczy głównie personelu medycznego – ze względu na sprzęt medyczny i używanie lateksowych rękawiczek.
Objawy i postacie alergii skórnej:
Co ciekawe, chory uczulony na alergeny pyłków roślinnych, np. brzozy, może jednocześnie reagować na przypominające je alergeny pokarmów np. jabłka, co nosi nazwę reakcji krzyżowych. Na co dzień stykamy się z wieloma substancjami – poprzez dotyk, spożywanie pokarmów, zażywanie leków czy przez powietrze, którym oddychamy – i kontakt z nimi powoduje ich częściowe wniknięcie do organizmu. Zadaniem układu odpornościowego organizmu jest sprawdzenie, czy obce cząsteczki mogą zagrozić zdrowiu oraz ewentualne podjęcie działań mających na celu ochronienie organizmu. U alergików układ immunologiczny popełnia błędy i wysyła dużą ilość przeciwciał nawet przy niewielkiej ilości alergenu.
Alergia może przyjmować różne postacie:
- alergia wziewna,
- alergia kontaktowa,
- alergia pokarmowa.
Alergia może prowadzić do wystąpienia zróżnicowanych objawów takich, jak:
- łzawienie,
- katar sienny,
- duszność,
- pokrzywka.
Najostrzejszym z tych objawów jest wyjątkowo niebezpieczny dla życia wstrząs anafilaktyczny. Podatność na alergię ma podłoże genetyczne, często jest dziedziczne, co sprawia, że prawdopodobieństwo pojawienia się alergii wzrasta, jeżeli występowała ona u członków naszej rodziny. Zakłada się, że również niektóre czynniki środowiskowe znacznie podnoszą ryzyko wystąpienia alergii.
Zaliczamy do nich:
- zanieczyszczenie powietrza,
- dym papierosowy,
- przebyte infekcje,
- niezbyt sterylne otoczenie w okresie rozwoju dziecka,
- nadużywanie środków chemicznych.
Wystąpienie alergii świadczy o wcześniejszym kontakcie z alergenem, w wyniku którego organizm wytworzył specyficzne przeciwciała. Przy kolejnym jego zetknięciu z daną substancją dochodzi do powstania nadmiernej reakcji na ten alergen w postaci stanu zapalnego, który może być zlokalizowany w różnych narządach, np. na błonach śluzowych dróg oddechowych lub na skórze. Alergie często są trwałe, ale mogą również występować okresowo, a bagatelizowane i nieleczone bywają przyczyną poważniejszych przewlekłych chorób, w tym przede wszystkim astmy.
U alergików układ immunologiczny popełnia błędy i wysyła dużą ilość przeciwciał nawet przy niewielkiej ilości alergenu.
Jak walczyć z alergią skórną? Leczenie i profilaktyka.
Niebagatelizowanie objawów alergii i wczesne wdrożenie leczenia jest kluczowe, ponieważ nieleczona może prowadzić do poważniejszych chorób, w tym astmy.
- Unikanie alergenów: To podstawowa i najważniejsza zasada. Należy zidentyfikować, co wywołuje reakcję i unikać kontaktu z tą substancją.
- Leczenie objawowe: Stosowanie maści sterydowych, kremów łagodzących świąd oraz leków przeciwhistaminowych.
- Odczulanie (immunoterapia): Długotrwałe leczenie, polegające na podawaniu alergenu w stopniowo rosnących dawkach, aby przyzwyczaić organizm i zmniejszyć jego nadwrażliwość.
- Prawidłowa pielęgnacja: Stosowanie emolientów i dermokosmetyków, które odbudowują barierę ochronną skóry i zapobiegają wnikaniu alergenów.
Jeśli masz podejrzenie alergii skórnej, skonsultuj się z alergologiem, który postawi diagnozę i dobierze odpowiedni plan leczenia.
